Người trẻ và văn hóa đọc: Sách cần ngắn gọn, đẹp mắt và giàu giá trị xã hội
Trong bối cảnh văn hóa đọc đang có nhiều thay đổi, bàn tròn "Người trẻ và văn hóa đọc" do Thanh Niên tổ chức đã thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà văn và đại sứ văn hóa. Cuộc thảo luận tập trung vào các yếu tố giúp sách thu hút độc giả trẻ, sự thay đổi trong ngành xuất bản và giải pháp xây dựng cộng đồng đọc sách bền vững.
Yếu tố thu hút người trẻ: Ngắn gọn, đẹp mắt và giá trị xã hội
Theo PGS-TS Phạm Xuân Thạch từ Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội), để thu hút người trẻ, sách cần có hình thức phù hợp với công chúng trẻ. Ông nhấn mạnh: "Thứ hai cần chú ý nhiều hơn đến các yếu tố về mặt hình thức như các câu văn ngắn, nhịp điệu, chương đoạn cũng ngắn gọn hơn kiểu viết trước kia." Ông cũng chỉ ra rằng những tác giả trẻ khoảng 25 tuổi đang thay đổi lối viết, góp phần thu hút độc giả cùng thế hệ.
Nhà văn Nguyễn Trương Quý bổ sung: "Có lẽ người đọc trẻ hiện nay quan tâm nhiều giá trị xã hội trong tác phẩm hơn so với vấn đề kiểu 'phong hoa tuyết nguyệt' cổ điển." Ông giải thích rằng người trẻ tiếp cận sách như một phương tiện để cắt nghĩa thế giới, thay vì để sách định nghĩa thế giới của họ.
Ông Trần Đình Ba, Phó giám đốc Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, khẳng định nội dung hay và hấp dẫn vẫn là yếu tố cốt lõi. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: "Nhưng các yếu tố đi kèm không thể thiếu, phải là bắt mắt, đẹp về minh họa, thiết kế bìa, nội dung; có thêm các phụ kiện, quà tặng đi kèm có tính ứng dụng cao như bookmark, móc khóa, bộ bài…"
Vai trò của báo chí và mạng xã hội trong ngành sách
Ông Trần Đình Ba chia sẻ: "Người đọc bị thu hút, chi phối, chịu ảnh hưởng của các bài review sách trên báo chí, BookTok, review TikTok khá nhiều, thậm chí xem đó là cơ sở để bỏ tiền mua sách." Điều này cho thấy ảnh hưởng to lớn của truyền thông trên các nền tảng mạng xã hội đối với việc kinh doanh và phát hành sách.
PGS-TS Phạm Xuân Thạch nhận định về sự chuyển dịch quyền lực: "Đang có sự chuyển dịch, thay vì nhà phê bình có quyền lực để nói về giá trị một cách độc lập và trung gian, công tâm thì quyền lực thẩm định đang chuyển sang các KOL trên mạng xã hội." Ông cho rằng đây là xu hướng không chỉ trong ngành sách mà còn ở các lĩnh vực như video, phim ảnh và âm nhạc.
Xây dựng cộng đồng đọc sách cho người trẻ
Nhà văn Nguyễn Trương Quý tin rằng mỗi người có động cơ đọc riêng, và việc đọc sách chức năng cũng có giá trị. Ông đề xuất: "Có lẽ nên có một cộng đồng đọc và chia sẻ việc đọc, đọc cũng không nên cô đơn."
Tác giả Nguyễn Mai Phương nhấn mạnh tầm quan trọng của việc làm gương: "Tôi luôn tin cách hay nhất là làm gương. Cách bạn đọc, bạn học, bạn lớn lên và có những trải nghiệm khác nhau từ trang sách sẽ là động lực rõ ràng nhất để những người xung quanh cầm sách lên đọc." Bà cũng cho rằng việc đọc là lựa chọn cá nhân, và khi cần, mọi người sẽ tự tìm đến sách.
Nhà văn Phương Huyền, Đại sứ Văn hóa đọc Thành phố Hồ Chí Minh 2024 - 2025, chia sẻ về chương trình "Mở sách - mở tương lai" dành cho học sinh phổ thông. Bà nói: "Tôi nhận thấy rằng sách vẫn là món ăn tinh thần không thể thiếu của những người trẻ."
Đại sứ Văn hóa đọc Trung Nghĩa đề xuất ba giải pháp chính:
- Đổi mới cách tiếp cận sách: Kết hợp công nghệ như sách nói, sách điện tử và nền tảng đọc trực tuyến để phù hợp với lối sống hiện đại.
- Xây dựng thói quen đọc từ những điều nhỏ: Bắt đầu với 10-15 phút mỗi ngày, chọn sách theo sở thích để biến việc đọc thành niềm vui.
- Tạo môi trường và cộng đồng đọc sách: Phát triển câu lạc bộ sách, hoạt động chia sẻ và chiến dịch khuyến đọc để lan tỏa cảm hứng.
Ông nhấn mạnh: "Trong thời đại số hóa và AI ngập tràn, cộng đồng cần mạnh dạn nghĩ cách làm thế nào để mang lại tình yêu đọc sách và sự trân trọng tri thức cho thiếu nhi, thanh thiếu niên, trong đó thư viện là một thiết chế văn hóa trọng yếu."
Cuộc thảo luận kết thúc với sự đồng thuận rằng, dù công nghệ phát triển, sách vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người trẻ, với điều kiện được trình bày phù hợp và quảng bá hiệu quả.
