Hình tượng chú mèo đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn học Nhật Bản, từ kiệt tác kinh điển 'Ta là mèo' của Natsume Sōseki đến những tác phẩm đương đại của Haruki Murakami. Theo tờ Metropolis Japan, mèo không chỉ xuất hiện trên bìa sách mà còn len lỏi vào cốt truyện, quan sát thế giới bằng ánh nhìn đầy phán xét đặc trưng. Sự hiện diện của loài vật này đã biến thành một 'cỗ máy' tiếp thị quyền năng, đưa văn học Nhật Bản vươn tầm thế giới.
Từ kiệt tác 'Ta là mèo' đến cơn sốt toàn cầu
Theo Nippon, các tiểu thuyết Nhật Bản viết về mèo hiện là một trong những thể loại được yêu thích nhất ở các nước nói tiếng Anh. Tuy nhiên, ít độc giả biết rằng hầu hết những tác phẩm này đều chịu ảnh hưởng từ 'Ta là mèo', một cột mốc của văn học Nhật Bản hiện đại. Nhà phê bình Damian Flanagan khẳng định rằng kỷ nguyên văn học hiện đại của Nhật Bản đã được khởi đầu với Natsume Sōseki và tác phẩm này.
Khi được đăng dài kỳ trên báo từ năm 1904 đến 1906, 'Ta là mèo' nhận được sự tán thưởng nồng nhiệt từ công chúng. Điều đặc biệt là Sōseki, một trí thức lỗi lạc được chính phủ lựa chọn đi du học, lại là người ít ai ngờ tới nhất sẽ viết một cuốn sách như vậy. Ẩn sau vẻ ngoài thành công là một người đàn ông đang chới với bên bờ vực suy sụp tinh thần, chịu áp lực nặng nề trong việc khẳng định bản thân và gánh vác trách nhiệm gia đình. Chính Takahama Kyoshi, một cộng sự, đã gợi ý ông viết một tác phẩm văn học để giải khuây. Từ đó, câu mở đầu nổi tiếng ra đời: 'Ta là một con mèo. Cho đến nay, ta vẫn chưa có tên...'
Bản dịch mới và sự phổ biến của hình tượng mèo
Bản dịch tiếng Anh đầu tiên của 'Ta là mèo' xuất hiện vào năm 1972 nhưng chưa thực sự sát nghĩa. Theo Nippon, việc dịch lại là cần thiết và đã được thực hiện vào năm 2025 bởi Nick Bradley, tác giả của 'The Cat and the City' và 'Four Seasons in Japan'. Phiên bản hiện đại của ông cho tập đầu tiên trong bộ ba tập đã ra mắt, mang đến một làn gió mới cho tác phẩm kinh điển này.
Ngày nay, hình tượng mèo đã dần phổ biến hơn trong văn học Nhật Bản. Từ những câu chuyện siêu thực của Haruki Murakami, nơi mèo đóng vai người dẫn đường bí ẩn, đến cuốn 'The Travelling Cat Chronicles' của Hiro Arikawa lay động trái tim người đọc, hay sự đại diện cho ký ức và niềm an ủi trong 'The Guest Cat'. Các tác phẩm về mèo đang rất phổ biến ở châu Âu, theo ghi nhận của Her Campus.
Mèo trở thành ngành công nghiệp tỷ đô
Theo Metropolis Japan, các nhà xuất bản đã nhanh chóng nắm bắt cơn sốt về loài mèo. Những bìa sách có hình mèo giờ đây gần như trở thành một thể loại riêng biệt, bất kể câu chuyện bên trong có thực sự xuất hiện nhân vật này hay không. Sự bùng nổ của dòng 'tiểu thuyết chữa lành' Nhật Bản (iyashi-kei), những cuốn sách mang lại cảm giác an ủi, cũng góp phần thúc đẩy xu hướng này. Với sự bầu bạn lặng lẽ và sự hiện diện không phán xét, loài mèo là hiện thân hoàn hảo cho tinh thần của những cuốn tiểu thuyết ấm áp, giàu tính chiêm nghiệm.
Hơn một thế kỷ sau khi tác phẩm của Natsume Sōseki ra đời, sự bùng nổ của văn học Nhật Bản trên toàn cầu đã biến loài mèo thành một 'cỗ máy' tiếp thị đầy quyền năng, theo The Guardian. Chúng không chỉ xuất hiện trong đời sống, trong sách vở, mà còn trở thành sức hút cho điểm đến du lịch, tạo hình trang trí, vật phẩm lưu niệm hay biểu tượng may mắn. Hình ảnh mèo may mắn maneki-neko xuất hiện phổ biến tại các cửa hàng và nhà hàng, nơi chủ quán hy vọng sẽ gặp được vận may như ngôi đền Gōtokuji nổi tiếng.
Hiện tượng 'catnomics' và tương lai của cơn sốt mèo
Tầm ảnh hưởng của loài bốn chân này đang thể hiện rõ nét trong mọi khía cạnh của xã hội Nhật Bản. Ngay cả Hoàng gia Nhật Bản cũng nuôi mèo và Tokyo còn có một 'thị trấn mèo' của riêng mình, nơi du khách từ khắp nơi đổ tới. Một báo cáo gần đây cho thấy chúng dự kiến mang lại giá trị kinh tế lên tới 3.000 tỷ yên (18,8 tỷ USD) trong năm nay, một hiện tượng được gọi là 'catnomics' (kinh tế học về mèo).
Liệu cơn sốt mèo trong văn học hay trong đời sống Nhật Bản có bao giờ hạ nhiệt không? Điều này có thể lắm chứ, nhưng loài vật đã và luôn trở thành một phần không thể thiếu của thế giới văn chương và xã hội nước này. Chúng thong dong 'ngự trị' trên từng trang sách, vừa quan sát, vừa rón rén bước đi, lại vừa dẫn dắt độc giả bước vào thế giới văn học Nhật Bản, nơi vừa mang vẻ đẹp bình dị đời thường, lại vừa tựa cõi mộng, trang Metropolis Japan đánh giá.
