Mười lăm ngày, mười lăm ngọn khói. Miền đếm từng ngày cô ở lại căn nhà cũ, nơi ba vừa ra đi theo má. Cô từng nghĩ mình là giề lục bình lưu lạc, trôi theo dòng nước khắp xứ, không biết ngày dừng. Nhưng tin ba bệnh rồi mất đã kéo cô trở về, vỡ tan như mây trên đường về nhà.
Hành trình trốn chạy và nỗi đau mất mát
Từ hồi má mất, Miền nghỉ việc, thả mình vào những chuyến đi. Hết tàu rồi xe, cô trôi từ vùng này sang vùng khác, như đám mây không cố định, sợ nán lại sẽ vỡ tan thành mưa. Cô không dám nghĩ về một nơi ở lại, không dám nhớ về một nơi gọi là nhà, không dám soi mình trong gương vì sợ thấy đường nét má trên khuôn mặt.
Ngày hay tin ba mất, Miền chẳng khóc nổi. Cô nhìn qua cửa sổ phòng nghỉ, dán mắt vào những cánh chim chao chác. Khi bay đủ xa, chúng chẳng khác gì những dấu chấm nhỏ xíu – những dấu vết kết thúc nhưng di chuyển liên tục, khiến câu chữ cuộc đời cứ dài ra như tiếng thở tuyệt vọng. Lúc ấy, cô thèm một ngọn khói, ngọn bạc non nhuốt từ bếp chiều thơm hương cơm mới.
Khói – sợi dây kết nối quá khứ
Ở bãi biển tư nhân tinh tươm, khói bị nhổ tận gốc. Phải đi xe một quãng, cuốc bộ thêm đoạn sâu vào xóm chài mới thấy khói. Khói mọc rờn tươi, rỉ rả, tua tua như đọt cây sau mưa, từ những gốc nhà nhỏ vươn cao tận trời. Khói mỏng dờn mà kiên cường, như muốn leo thật cao thành mây. Có khi khói đã thực sự thành mây, nên mỗi lúc đổ mưa, mưa xám theo màu khói, gợi những ký ức xa xôi: hồi nảo nao bên má, tiếng ho đùng đục của ba, những bữa khoai luộc lót lòng, nồi lẩu mừng chuyện vui.
Khói chiều đã đủ dày, những đám mây ì ạch vừa ngả vàng đã hóa đen và bung vỡ. Mưa trút nặng không báo trước, Miền kịp nấp vào mái hiên tranh lưa thưa. Mưa lạnh một màu xám bạc, như thể khói đã dùng hết sự ấm nóng khi leo lên giàn trời. Mỗi giọt mưa là một câu hỏi tượng hình, và cô không thể trả lời thêm gì nữa. Ít nhất là một ngày, hãy để cô sống trong sự tĩnh lặng của tạm quên. Ngày mai cô trở về nhà thắp cho ba một nén nhang.
Cuộc gặp gỡ định mệnh
Hai ánh mắt chạm nhau, một tiếng tách bật khóa, va li đổ vương vãi. Miền lúng túng cúi nhặt, anh đưa tay hỗ trợ. Đó là Khải, hàng xóm cách nhà vài căn, bạn thân thời thơ ấu. Anh hồ hởi hỏi thăm, nhưng Miền chỉ đáp gọn “Em bận” rồi kéo va li rời đi. Ánh nhìn anh vói theo như ngọn lửa bỏng rát. Cô biết, dù chạy nhanh đến đâu cũng chẳng thắng kịp quá khứ.
Như những ngón tay nấu bếp ám chặt mùi khói, con người chẳng ai dứt bỏ được quá khứ. Hiện tại được gieo mầm từ quá khứ, tương lai là hoa trái của quá khứ. Làm sao nói quên là sẽ quên, làm sao nói tránh là chẳng còn nhìn thấy. Nỗi nhớ những ngọn khói bắt đầu lan ra dữ dội trong Miền, như hòn đá thả xuống mặt hồ.
Ngôi nhà và những ký ức ùa về
Nhớ ngôi nhà, chái bếp, hàng ba. Nhớ con mèo mướp, con chó mực. Nhớ mẻ un má đốt mỗi xẩm tối, đứa con gái thấy mình như nàng tiên cá bơi lội trong biển khói the the mùi vỏ bưởi. Khói quấn quít, ràng buộc, nâng lấy, đẩy cao, chạm vào, ôm ấp. Miền thấy hơi thở cũng là khói, nhưng một dạng khói yếu ớt từ căn bếp gầy gò lâu không ai nhen nhóm.
Cô nhớ khu vườn nhỏ xanh rì, nơi má từng dắt tay cô đi. Khi má mất, khu vườn coi như chết: gà bươi trốc gốc, sâu ăn ngang ngọn. Ba cưới vợ khác, rước họ về ngôi nhà đó – ngôi nhà từng có Miền với má nhen lên những ngọn khói. Nghe đâu ba có hai người con với vợ mới, có thể đám nhỏ đã kịp làm mảnh vườn khác, nơi chính những mầm cây Miền từng gieo khô héo.
Đối diện với hiện tại
Người đàn bà mới của ba nhỏ bé và tinh tươm, khác xa má Miền phốp pháp với làn da sạm nắng. Bà đón chào đứa con gái lớn của chồng điềm nhiên như đón khách quý. Hai đứa nhỏ thấy người lạ, ban đầu mấp mé cửa buồng, sau mới dám chạy ra chào. Dì nói: “Chuyện gia tài làm theo di chúc của ba, con đừng lo. Nhưng lâu lâu con mới về, ở chơi ít bữa hẳn đi.” Miền định từ chối, nhưng dì thêm: “Đây cũng là di nguyện của ba con!” Một câu nói trói chân cô lại.
Nhìn mâm cơm được dọn ra, Miền có chút xáo động. Những món này, tựa sóng vỗ từ quá khứ, xôn xao tới tận bây giờ. Mùi khói xổ ra choáng ngợp. Má từng nói phải nấu bằng bếp củi mới ngon. Một Miền nhỏ xíu cãi lại: bếp củi khói cay mắt má, mai mốt lớn con mua bếp gas cho má xài. Hai má con cười rúc rích, ba đẩy cửa bước vô. Căn bếp nồng đượm hương khói, mùi mồ hôi ba nồng nồng, mùi tóc má thơm bồ kết. Miền thấy một cô gái nhỏ xíu hít hà từng muỗng canh nóng hổi, canh nấu bằng rễ ngò, má hay quên bỏ nhiều tiêu khiến cô hắt xì hoài. Khói từ quá khứ xộc thẳng lên mũi, ép nước mắt ứa ra. Miền ngẩng lên nhìn dì, đôi mắt ngổn ngang câu hỏi. Dì lẳng lặng giẽ khứa cá gắp cho Miền. Sao mà giống má.
Những ngọn khói mới
Miền dần làm quen với căn nhà. Không muốn mãi làm khách, cô xuống bếp phụ dì. Dì hái mớ rau trong vườn: lá dền gai, rau má, vài ngọn rau chay, đuôi chuột còn vương bông tím. Coi bộ sau chừng đó năm, khu vườn vẫn còn mấy loài cây cũ. Tiếng mỡ sôi tí tách, dì nhúng lá vào thau bột thả chiên. Bột gặp dầu nóng như bông đúng độ bung cánh tỏa hương. Cái mùi vừa gần vừa xa, thương thương như cái vẫy tay của má đi chợ về. Khói từ chảo chiên bốc lên những ngọn mỏng như sợi chỉ, tưởng có thể vá lành mọi thứ. Dì gắp cho Miền miếng lá chiên hôi hổi nóng. Cô cắn một miếng, rôm rốp giòn tựa tiếng cười trẻ con. Vị lá hơi hăng, nồng đượm – chính cái vị này, cái mùi này đã nhiều lần Miền cố tìm lại nhưng không gặp. Dì lúng túng thừa nhận: “Dì cũng mới làm lần đầu…” và giấu thứ chi đó sau lưng như con nít giấu bài thi điểm thấp. Vô tư, hồn hậu, vẻ mặt dì làm Miền thấy đắng ngắt. Cớ sao con người trước mặt chẳng có gì cho cô ghét.
Ngọn khói thứ mười lăm
Miền ngồi bên hè, tước mớ bông súng mới hái. Từ góc này chái bếp khuất sau bụi chuối, chỉ thấy khói bốc lên. Mười bốn ngày trôi qua, mười bốn ngọn khói trổ. Khói như dòng ngầm, chầm chậm tắm tưới, nuôi lớn thứ gì đó. Miền thấy bóng lưng dì sao mà giống má. Hồi đó má cũng lúi húi trong bếp, quen với dầu mỡ và khói củi. Căn bếp ấm sực, con mèo rất ưa chui vào sưởi. Bữa nay là ngày của ngọn khói thứ mười lăm. Miền nghĩ đã tới lúc phải rời đi. Dì dường như biết, trông dì tất bật hơn mọi khi, lúng túng như đứa trẻ lần đầu tập vào bếp. Bữa cơm đã dọn ra, trước khi cầm đũa, dì đẩy về phía Miền cuốn sổ chép tay: “Hồi đó dì vụng về bếp núc lắm. Có đợt má con ghé qua thăm, tặng dì cuốn sổ hướng dẫn này. Má con dặn hờ, khi nào con có về nhờ dì nấu cho con mấy bữa cơm. Dì ráng nấu cho hết cuốn sổ đó con.”
Miền chầng hẫng. Má đã từng ghé qua đây? Má và dì thân nhau tới vậy à? Những chuyện này cô đâu hay biết. Cô đã định rũ bỏ quá khứ. Hóa ra, má đã chấp nhận mọi thứ từ bao giờ. Mân mê cuốn sổ trong tay, Miền không biết nói gì. Cô thấy có vài trang bị xé rách. Cô nghĩ về mảnh đất và ngôi nhà sẽ bị chia đôi, về khu vườn không còn nữa, về những cái cây mình gieo lúc nhỏ. Có phải nó vẫn nằm ngoài đó, chiến thắng thời gian? Có những loài cây gặp gian khó thì héo tàn, lại có những loài cây càng bão giông càng mạnh mẽ. Một nhánh bị ngắt đi, nhiều đọt khác tua tủa mọc. Khói cũng vậy. Khói không đứt rời. Có loại khói khi tắt lại trổ thêm, nghi ngút. Miền bắt đầu nghĩ về một chốn dừng chân.
