Doanh số bán sách Odyssey của Homer đã tăng vọt 76% so với cùng kỳ năm ngoái, theo dữ liệu từ Circana BookScan, nhờ hiệu ứng từ bộ phim chuyển thể của đạo diễn Christopher Nolan. Sự kiện này đã đẩy các nhà xuất bản vào một cuộc cạnh tranh gay gắt để đưa bản dịch của mình đến tay độc giả.
Hiệu ứng điện ảnh thúc đẩy thị trường sách kinh điển
Bộ phim về Odysseus của Nolan ra mắt đã tạo ra làn sóng quan tâm mới đối với sử thi Hy Lạp cổ đại. Các nhà xuất bản nhanh chóng tận dụng cơ hội này bằng cách tái bản với diện mạo hoàn toàn mới hoặc quảng bá các bản dịch nổi tiếng.
Picador, thương hiệu thuộc Nhà xuất bản Farrar, Straus & Giroux (Mỹ), đã phát hành lại bản dịch của Robert Fitzgerald (1961) với thiết kế bìa xanh ép nhũ, nắp gập kiểu Pháp và cạnh giấy xén thủ công. Bà Sheila O'Shea, Giám đốc truyền thông và marketing, cho biết: "Kế hoạch ban đầu là cuối năm 2025, nhưng chúng tôi đã lùi sang mùa xuân 2026 để đồng bộ với bộ phim của Nolan."
Chiến lược tận dụng danh tiếng dịch giả
Bên cạnh tái bản, nhiều nhà xuất bản đặt cược vào uy tín của người dịch. Bản dịch của Emily Wilson (W.W. Norton, 2017) và Daniel Mendelsohn (Đại học Chicago, 2025) đã tạo được sức ảnh hưởng lớn trong đời sống văn hóa Mỹ. Wilson, người phụ nữ đầu tiên dịch Odyssey sang tiếng Anh, chia sẻ với New York Times: "Bản dịch của tôi bị cuốn vào các cuộc tranh luận văn hóa, có người ca ngợi nó như biểu tượng nữ quyền, nhưng cũng có phản đối."
Bà Louise Brockett, Giám đốc truyền thông của W.W. Norton, cho biết: "Sự quan tâm dành cho Emily Wilson lớn hơn kỳ vọng; nhiều nhóm tự tổ chức đọc Odyssey cùng nhau." Trong khi đó, Daniel Mendelsohn trở thành chuyên gia được báo chí săn đón, viết bài cho New York Times, Free Press và New York Review of Books ngay sau khi phim ra mắt.
Penguin Classics và kỷ niệm 30 năm bản dịch Fagles
Penguin Classics tái bản bản dịch của Robert Fagles (1996) với bìa cứng và áo sách mới lấy cảm hứng từ các nhân vật trong sử thi. Bà Elda Rotor, Giám đốc Penguin Classics, nhấn mạnh: "Thời điểm phim của Nolan ra mắt trùng hợp với kế hoạch kỷ niệm 30 năm bản dịch của Fagles và 80 năm thành lập thương hiệu. Đó là thời điểm rất đẹp."
Mỗi bản dịch một màu sắc riêng
Các nhà xuất bản đều nhấn mạnh thế mạnh riêng. Picador quảng bá bản Fitzgerald kết hợp học thuật và chất thơ; W.W. Norton nhấn mạnh văn phong ngắn gọn, nhịp điệu của Wilson gần với nguyên tác; Đại học Chicago khẳng định bản dịch Mendelsohn trung thành nhất về độ dài câu thơ và ẩn dụ; Penguin Classics dựa vào uy tín lâu năm của Fagles.
Giáo sư Egbert Bakker (Đại học Yale) nhận xét: "Odyssey là một trong những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ vượt ra ngoài giới hạn dịch thuật." Còn giáo sư David Elmer (Harvard) cho rằng: "Không có bản dịch nào hoàn hảo, mỗi người có gu riêng. Số lượng bản dịch phản ánh sức sống lâu bền của tác phẩm."
Sự cạnh tranh này không chỉ mang lại lợi ích cho các nhà xuất bản mà còn giúp độc giả tiếp cận nhiều phiên bản chất lượng, làm giàu thêm trải nghiệm văn hóa từ một trong những sử thi vĩ đại nhất thế giới.
