Cuộc Chiến Chống Sách Giả, Sách Lậu: Nhà Xuất Bản Tăng Cường Biện Pháp Tự Vệ
Tình trạng vi phạm bản quyền xuất bản đối với ấn phẩm in, sách điện tử và sách trên không gian mạng đang buộc các đơn vị xuất bản, phát hành phải sử dụng nhiều biện pháp để tự bảo vệ quyền lợi của mình. Mỗi nhà xuất bản có cách tiếp cận riêng, từ kỹ thuật đến pháp lý, nhằm đối phó với thách thức này.
Biện Pháp Đa Dạng Từ Các Nhà Xuất Bản
Với Nhà xuất bản Trẻ, giải pháp là sử dụng tem dán chống hàng giả của Bộ Công an. AZ Books tập trung vào các loại sách đặc biệt, công phu trong thiết kế và in ấn để khó làm giả. Đinh Tị Books phát triển dòng sách tương tác, sách lật mở với công nghệ in hiện đại. Nhã Nam thử nhiều biện pháp từ kỹ thuật đến tính toán phương án phát hành ebook chính thống.
Ông Nguyễn Xuân Minh, Trưởng Phòng Bản quyền của Nhã Nam, chia sẻ: “Chúng tôi đã từng liên hệ yêu cầu gỡ bỏ ấn phẩm bản quyền trên các trang mạng nhưng không thành công. Tuy nhiên, sau khi Bộ Công an ra nghị định xử phạt nặng hành vi chia sẻ ebook lậu, hàng loạt hội nhóm đã đóng cửa. Dù có thể họ chuyển sang hoạt động bí mật, đây vẫn là tín hiệu tích cực.”
Đối với sách lậu và giả, chúng thường được bán ở các tỉnh nhiều hơn tại Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh, và rao bán trên Facebook, TikTok qua livestream hoặc quảng cáo cửa hàng ảo. Ông Minh cho biết: “Chúng tôi đặt mua để làm bằng chứng, vì với người làm sách lâu năm, chỉ cần nhìn hình ảnh là nhận diện được 80% sách giả. Sau đó, chúng tôi liên hệ công an hỗ trợ xử lý.”
Với trường hợp đọc sách trên YouTube, sau khi bị báo cáo, nền tảng thường gỡ bỏ ngay. Ông Minh nói thêm: “Nhiều người đọc sách trên mạng không có ý thức về bản quyền, họ làm vì yêu thích và muốn chia sẻ. Với những trường hợp này, chúng tôi chủ yếu nhắc nhở, răn đe.”
Phối Hợp Với Cơ Quan Pháp Luật Và Nền Tảng Số
1980Books xác định bảo vệ bản quyền là sự sống còn. Ông Nguyễn Ngọc Tú, Giám đốc marketing, cho biết công ty triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ tận dụng công cụ nền tảng số đến phối hợp với cơ quan thực thi pháp luật. Họ ưu tiên làm việc với các nền tảng có pháp nhân tại Việt Nam như TikTok, nhưng gặp khó khăn với Meta (Facebook) do quy trình phản hồi kéo dài.
Ông Tú chia sẻ: “1980Books không đơn độc. Chúng tôi thường xuyên làm việc với Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (PC03). Sự vào cuộc quyết liệt của các đơn vị nghiệp vụ là điểm tựa vững chắc để truy xuất nguồn gốc đầu nậu sách giả.”
Bà Trần Lệ Thu, Phó Tổng Giám đốc Đinh Tị Books, cho biết công ty chú trọng kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất, liên hệ gỡ nội dung vi phạm, và tuyên truyền tới bạn đọc. Bà nói: “Việc tự bảo vệ không chỉ nằm ở khâu pháp lý, mà còn ở xây dựng ý thức cộng đồng cùng nói không với sách giả, sách lậu.”
Xây Dựng Cộng Đồng Bạn Đọc Và Hoàn Thiện Hành Lang Pháp Lý
Nhiều đơn vị xuất bản đang tạo dựng cộng đồng bạn đọc có “sức đề kháng” tốt với sách giả, thông qua câu lạc bộ đọc sách, chia sẻ kinh nghiệm và địa chỉ bán sách không đáng tin cậy. Các hoạt động hội sách, giao lưu tác giả cũng góp phần kéo bạn đọc đến với sách thật.
Phương Mai (Hà Nội), một bạn đọc lâu năm, chia sẻ: “Một khi sách thật giá còn rẻ hơn sách giả nhiều, lại kèm quà tặng, thì đương nhiên bạn đọc sẽ không chọn sách giả.” Cô cũng cho biết vẫn mua sách đúng giá để ủng hộ người làm sách chân chính.
Hành lang pháp lý liên quan đến xuất bản đang được cải thiện. Dự thảo Nghị định của Bộ Công an đề xuất phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng cho hành vi số hóa và phát tán trái phép ấn phẩm. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/4/2026 bổ sung biện pháp dân sự như buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm trên không gian mạng.
Cục trưởng Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên cho biết: “Nhận thức chung của toàn xã hội đã thay đổi. Sự phối hợp giữa các nhà xuất bản với cơ quan quản lý cải thiện đáng kể, giúp xử lý vụ việc nhanh gọn hơn.” Các vụ việc điển hình đã được xử lý tại Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Vũng Tàu.
Mong Muốn Từ Các Nhà Xuất Bản
Bà Trần Lệ Thu mong các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm hành vi sản xuất, kinh doanh sách trái quy định. Ông Nguyễn Xuân Minh hy vọng chế tài của Việt Nam sẽ tác động và có sự phối hợp với các nền tảng nước ngoài.
Ông Nguyễn Ngọc Tú đề xuất ba nhóm giải pháp: hoàn thiện hành lang pháp lý với nền tảng xuyên biên giới, tăng cường chế tài xử phạt, và có cơ chế phối hợp liên ngành “phản ứng nhanh”. Ông chia sẻ: “Với sự chỉ đạo sát sao của Đảng và Chính phủ, chúng ta sẽ sớm xây dựng môi trường kinh doanh tri thức minh bạch.”
