Chỉ thị 04: Cơ hội vàng để xuất bản Việt Nam trở thành ngành kinh tế - công nghệ
Chỉ thị 04-CT/TW ban hành ngày 17/3/2026 đã đặt ra yêu cầu cấp bách: Xuất bản không chỉ là lĩnh vực tư tưởng mà phải phát triển thành một ngành kinh tế - công nghệ mạnh mẽ, đóng vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo giá trị. Để biến văn bản này thành "đòn bẩy" thực sự, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh - Chủ tịch Hội đồng quản trị Saigon Books - nhấn mạnh ngành xuất bản cần tập trung vào bốn nhiệm vụ trọng tâm với hành động cụ thể, đơn vị chịu trách nhiệm và chỉ số KPI rõ ràng.
Khai thông hành lang pháp lý và cơ chế tài chính đặc thù
Hoàn thiện hành lang pháp lý là bước đi tiên phong. Quốc hội cần chỉ đạo rà soát và sửa đổi Luật Xuất bản cùng các chính sách liên quan trước năm 2027, nhằm tháo gỡ hoàn toàn các "điểm nghẽn" và quy định lỗi thời. Điều này sẽ thúc đẩy sự phát triển của xuất bản truyền thống, xuất bản điện tử và kinh doanh nội dung số.
Về chính sách ưu đãi, Bộ Tài chính cần nghiên cứu giảm thuế thu nhập doanh nghiệp xuống mức tối ưu cho các đơn vị xuất bản. Đồng thời, xem xét giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) cho sản phẩm văn hóa xuống 0% để hạ giá bán sách, kích thích tiêu dùng.
Chính phủ cũng nên thí điểm mô hình hợp tác công tư (PPP) trong giai đoạn 2026-2027, giao quyền cho các doanh nghiệp tư nhân có năng lực tham gia vận hành theo cơ chế "Lãnh đạo công - Quản trị tư". Mục tiêu là hình thành ít nhất 2 đến 3 tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực quốc gia vào năm 2030.
Cuộc cách mạng hạ tầng và đổi mới sáng tạo
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ để xây dựng nền tảng dữ liệu số dùng chung trước năm 2028. Mục tiêu là kết nối 100% nhà xuất bản, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình biên tập, phát hành.
Thành lập hai Trung tâm Đổi mới sáng tạo (BookTech) tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh sẽ là "cái nôi" nuôi dưỡng tinh thần khởi nghiệp và ứng dụng công nghệ hiện đại. Hội Xuất bản Việt Nam cần vận hành sàn giao dịch bản quyền quốc tế, phấn đấu đạt ít nhất 100 giao dịch mỗi năm, giúp đưa sách Việt Nam ra thị trường thế giới.
Ứng dụng AI để bảo vệ bản quyền là nhiệm vụ quan trọng khác. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bộ Công an cần xây dựng công cụ AI rà soát tự động, nhằm giảm 50% các vụ vi phạm bản quyền trên không gian mạng vào năm 2030.
Đào tạo nguồn lực và phát triển văn hóa đọc từ gốc
Bộ Giáo dục và Đào tạo cần ban hành khung chương trình chuẩn tích hợp kỹ năng quản trị số và công nghệ hiện đại từ năm 2027, đào tạo những nhà quản trị giỏi bên cạnh biên tập viên thuần túy.
Triển khai tiết đọc sách học đường thành môn tự chọn từ tiểu học đến trung học cơ sở ngay từ năm học 2027 là cách thiết thực để xây dựng xã hội học tập suốt đời. Đồng thời, phấn đấu đến năm 2030 có 90% trường học đạt chuẩn không gian đọc thân thiện, hiện đại, thay thế những kho sách cũ kỹ.
Sứ mệnh vươn tầm quốc tế và tôn vinh giá trị
Dự án Quỹ Dịch thuật Quốc gia do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp Bộ Tài chính thực hiện cần giải ngân nguồn vốn để dịch ít nhất 300-500 đầu sách tinh hoa Việt Nam ra 5 ngôn ngữ phổ biến trước năm 2030. Mục tiêu là giới thiệu văn hóa Việt Nam ra thế giới và đưa sách Việt hiện diện tại 100 đại học danh tiếng hàng đầu.
Nâng tầm Hội sách Quốc tế Việt Nam để thu hút ít nhất 50 đơn vị xuất bản uy tín thế giới tham dự, tạo cơ hội giao lưu bản quyền và chuyên môn. Đề án "Thủ đô Sách thế giới" cần được xây dựng hồ sơ ứng cử trước năm 2040, tạo động lực mạnh mẽ cho phong trào đọc sách toàn dân.
Nâng giá trị Giải thưởng Sách Quốc gia lên nhiều lần, tổ chức chuyên nghiệp để định vị uy tín ngang tầm khu vực, khích lệ tác giả và người làm sách. Thiết lập mạng lưới ít nhất 10 thư viện sách Việt tại các địa bàn chiến lược quốc tế trước năm 2030 thông qua mô hình PPP.
Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh khẳng định: "Chỉ thị 04 là vận hội lớn để tháo gỡ những 'điểm nghẽn' của ngành xuất bản. Khi mỗi cơ quan, hiệp hội, doanh nghiệp nắm rõ trách nhiệm và có con số đo lường cụ thể, tôi tin rằng đến năm 2045, xuất bản Việt Nam sẽ thực sự trở thành trung tâm sáng tạo hàng đầu khu vực."
