Ngay cả với Christopher Nolan, một trong những đạo diễn quái kiệt có sức ảnh hưởng bậc nhất Hollywood hiện tại, việc chuyển thể một tác phẩm kinh điển gần 3.000 năm tuổi vẫn không thể tránh khỏi tranh cãi. Ngay trước thềm The Odyssey ra rạp, bộ phim đã trở thành tâm điểm của một 'cuộc chiến văn hóa' trên mạng xã hội. Trailer phim hứng lượng không nhỏ dislike, bên dưới phần bình luận ngập ý kiến công kích. Trong khi các bài đăng về tác phẩm trên mạng xã hội cũng bị biến thành chiến trường của những luồng tranh luận trái chiều, khi từng chi tiết từ việc lựa chọn diễn viên, lời thoại cho đến thiết kế phục trang, đều bị đưa lên bàn cân để mổ xẻ. Đằng sau những tranh cãi ấy phản ánh cuộc đối đầu giữa quan điểm tôn trọng nguyên tác với quyền tự do sáng tạo của người làm phim.
Sóng gió với The Odyssey
The Odyssey kể về hành trình trở về của Odysseus sau khi thành Troy sụp đổ. Mười năm lênh đênh trên biển, người anh hùng Hy Lạp phải vượt qua Cyclops Polyphemus, Sirens, Scylla, Charybdis, phù thủy Circe hay quãng thời gian bị nữ thần Calypso giữ lại trên hòn đảo biệt lập. Chính vì vị thế thiêng liêng trong nền văn học phương Tây, bất kỳ thay đổi nào, dù là nhỏ nhất, với nguyên tác bất tử của Homer cũng dễ dàng trở thành đề tài tranh luận. Điều đó càng đúng khi người cầm trịch dự án này là Christopher Nolan, vị đạo diễn nổi tiếng với cá tính mạnh, thích diễn giải những chất liệu quen thuộc theo góc nhìn riêng.
Làn sóng tranh cãi về đứa con tinh thần của Nolan bùng phát ngay từ khi những hình ảnh, hay chính xác hơn là thông tin đầu tiên về phim xuất hiện. Tâm điểm của những luồng chỉ trích là vấn đề lựa chọn diễn viên. Việc Lupita Nyong'o đảm nhận vai Helen thành Troy làm bùng lên sự bức xúc của một bộ phận khán giả. Họ cho rằng Helen trong sử thi của Homer vốn được mô tả là 'người phụ nữ đẹp nhất thế giới Hy Lạp cổ đại'. Vì vậy, việc giao vai cho một diễn viên da màu bị xem là thiếu tôn trọng hình tượng nguyên bản. Chẳng phải Lupita Nyong'o không giỏi hay không đẹp, đơn giản là cô khác xa hình dung của đại chúng về một Helen thành Troy.
Trong khi, sự góp mặt của diễn viên chuyển giới Elliot Page trong vai chiến binh Sinon cũng kéo theo nhiều tranh luận, khi phe phản đối cho rằng tác phẩm theo đuổi xu hướng 'đa dạng hóa' dàn diễn viên thay vì trung thành với bối cảnh lịch sử. Tuy nhiên, nhiều học giả về văn học Hy Lạp lại cho rằng những chỉ trích này thiếu cơ sở. Theo họ, The Odyssey vốn là một thần thoại chứ không phải tư liệu lịch sử, bản thân sử thi của Homer cũng là kết quả của nhiều thế kỷ truyền miệng và liên tục được tái diễn giải. Điều quan trọng của một bản chuyển thể không nằm ở màu da hay nguồn gốc diễn viên, mà ở việc liệu tinh thần của tác phẩm gốc có giữ được hay không.
Không dừng lại ở dàn cast, trailer phim khi tung ra tiếp tục làm dư luận dậy sóng. Một luồng khán giả phản ứng khi các nhân vật sử dụng lối thoại mang màu sắc hiện đại, thậm chí xuất hiện những từ ngữ đời thường thay vì phong cách trang trọng thường thấy ở phim sử thi. Nhiều ý kiến cho rằng điều này khiến câu chuyện về Hy Lạp cổ đại trở nên lạc tông, đánh mất cảm giác hoài cổ vốn có. Một số cây bút phê bình còn hài hước nhận xét các nhân vật giống như đang sống ở nước Mỹ hiện đại, hơn là trên hòn đảo Ithaca trong thiên sử thi của Homer.
Thiết kế phục trang và vũ khí trong The Odyssey cũng trở thành đề tài bị dân mạng mổ xẻ. Giới yêu thích lịch sử chỉ ra nhiều chi tiết không hoàn toàn khớp với thời kỳ đồ đồng, từ kiểu áo giáp đến một số thiết kế tàu chiến. Dù vậy, một số chuyên gia khảo cổ cho rằng bằng chứng về thời kỳ này vốn rất hạn chế, khiến việc tái hiện tuyệt đối chính xác gần như là điều không thể.
Một tranh luận khác xoay quanh việc dự án này không có diễn viên Hy Lạp. Với nhiều khán giả, việc một tác phẩm dựa trên di sản văn hóa xứ sở thần thoại nhưng quy tụ chủ yếu các ngôi sao Hollywood là điều khó thể chấp nhận. Nhìn chung, phần lớn tranh cãi quanh The Odyssey chẳng xa lạ khi từng diễn ra với không ít dự án mang màu sắc hoặc cảm hứng sử thi từng được thực hiện, từ Exodus: Gods and Kings, Gods of Egypt cho tới Percy Jackson and the Olympians... Chúng phản ánh cuộc đối đầu giữa hai quan điểm. Một bên muốn các bản chuyển thể bám sát hình dung truyền thống về nguyên tác. Bên còn lại xem điện ảnh là quá trình sáng tạo, nơi đạo diễn có quyền diễn giải tác phẩm theo góc nhìn cá nhân.
Nolan đâu bận tâm
Đứng trước làn sóng tranh cãi và chỉ trích nhắm vào tác phẩm mới nhất của mình, Nolan gần như không thay đổi quan điểm. Trong cuộc phỏng vấn với The Telegraph mới đây, đạo diễn từng đoạt tượng vàng Oscar cho rằng mọi tranh luận diễn ra trước khi khán giả thực sự xem phim đều là vô nghĩa, bởi không ai trong số những người chỉ trích thực sự biết bộ phim của ông sẽ như thế nào. Người cầm trịch The Odyssey cho rằng điều duy nhất bản thân có thể làm là tạo ra phiên bản tốt nhất, chân thành nhất từ nguyên tác của Homer.
Để củng cố cho luận điểm của mình, Nolan nhắc lại trải nghiệm khi thực hiện bộ ba phim The Dark Knight. Thời điểm Heath Ledger được chọn vào vai hoàng tử tội phạm Joker, dân tình từng phản ứng dữ dội vì cho rằng một diễn viên nổi tiếng với dòng phim tình cảm làm sao mà phù hợp với nhân vật phản diện lừng lẫy. Thực tế sau đó hoàn toàn trái ngược, khi Ledger đoạt Oscar và tạo nên một trong những màn hóa thân xuất sắc trong lịch sử điện ảnh, mà tới giờ vẫn còn được nhắc lại. Theo Nolan, phản ứng dữ dội trước ngày công chiếu phim với ông không phải điều xa lạ.
Và Nolan có lý khi bảo vệ quan điểm của mình. Bởi nhìn lại lịch sử sự nghiệp của nhà làm phim sinh năm 1970, không khó để đưa ra dự đoán những làn sóng chỉ trích phim trên mạng xã hội khó lòng vùi dập, xô đổ được một dự án quy mô khủng và đầy tâm huyết như The Odyssey. Trong gần ba thập kỷ làm phim, Nolan gần như chưa từng nếm trải thất bại phòng vé. Following chỉ thu khoảng 240.000 USD nhưng là phim độc lập kinh phí thấp nên dễ dàng sinh lời. Điều tương tự xảy ra với The Prestige hay Memento, khi chúng thành tích không nổi bật vẫn vượt xa điểm hòa vốn. Còn từ Inception đổ lại, Nolan gần như trở thành 'thương hiệu phòng vé' tại Hollywood.
Interstellar thu 731 triệu USD, Inception cũng cán mốc 839 triệu USD toàn cầu. The Dark Knight và hậu truyện The Dark Knight Rises đều lần lượt vượt mốc 1 tỷ USD. Gần nhất, Oppenheimer - một bộ phim dài ba tiếng được coi là quá 'khó nhằn' với đại chúng với nội dung kể về cha đẻ bom nguyên tử với nhịp kể nặng tính đối thoại - vậy mà vẫn lập kỳ tích khi thu khoảng 960 triệu USD toàn cầu, vượt xa mọi dự đoán của giới quan sát. Ngay cả Tenet, tác phẩm bị xem là gây phản ứng nhất trong sự nghiệp Nolan, vẫn đạt khoảng 365 triệu USD trong bối cảnh đại dịch Covid-19 khiến hệ thống rạp chiếu trên toàn cầu gần như tê liệt. Những con số 'biết nói' trên đều đã chứng minh sức ảnh hưởng và khả năng thu hút khán giả của Christopher Nolan mạnh mẽ như thế nào.
The Odyssey được cho là có kinh phí sản xuất khoảng 250 triệu USD, cộng thêm chi phí phát hành và tiếp thị khoảng 125 triệu USD. Theo cách tính phổ biến của Hollywood, điểm hòa vốn có thể dao động quanh ngưỡng 650 - 700 triệu USD. Đây vẫn là con số khá lớn, nhưng rõ ràng không phải mục tiêu quá xa vời đối với một nhà làm phim đã nhiều lần làm dậy sóng rạp chiếu thế giới suốt 3 thập kỷ.
