Huỳnh Công Út (Nick Út), sinh năm 1951 tại Long An, là một trong những phóng viên chiến trường nổi tiếng nhất của Hãng thông tấn Mỹ (AP). Sau hơn 50 năm tác nghiệp, ông lần đầu tiên thử sức với chụp ảnh chim thú tại Việt Nam, đặc biệt hào hứng với loài vượn đen má vàng – đặc hữu của ba nước Đông Dương.
Đào tạo phóng viên chiến trường theo cách AP
Năm 16 tuổi, sau khi người anh trai Huỳnh Thanh Mỹ – phóng viên chiến trường của AP – tử nạn, Nick Út được nhận vào AP để nối nghiệp. Ông kể: 'Khi tôi bắt đầu thử việc, có tới 4 ông thầy cùng dạy một lúc. Họ đều là các nhà báo – nhiếp ảnh gia danh giá, từng đoạt giải Pulitzer.'
AP đào tạo rất chú trọng tính trung thực: 'Không được giả dối, không sắp xếp, không dựng chuyện. Nếu biết là fake, họ đuổi liền.' Học việc bắt đầu từ phòng tối: tráng phim, rửa ảnh với 15 cuộn phim. Ban đầu, ông chưa được đi hiện trường vì chưa có bảo hiểm – 'lỡ chết ai đền'. Nhưng ông liều lĩnh trốn đi chụp ảnh chiến tranh, đem ảnh về khoe, các thầy khen 'Giỏi' và từ đó ông được 'ra trận'.
Bức ảnh 'Em bé Napalm' thay đổi thế giới
Năm 1972, Nick Út chụp bức ảnh 'Em bé Napalm' – một trong những bức ảnh có tầm ảnh hưởng nhất thế kỷ 20, xếp thứ 41 do Đại học Columbia bình chọn. Bức ảnh đoạt giải Pulitzer và được đánh giá đã thay đổi cục diện chiến tranh Việt Nam. 'Bức ảnh thay đổi cuộc sống của cả người chụp lẫn nhân vật chính', ông nói.
Ông kể lại việc cứu cô bé Kim Phúc – nhân vật trong ảnh – bằng cách rút thẻ nhà báo yêu cầu nhân viên y tế cấp cứu, nếu không 'chuyện bất cập này sẽ lên trang nhất AP'. Sau này, ông và Kim Phúc gắn bó; cô định cư tại Canada, cùng ông tham dự nhiều lễ trao giải.
Vinh danh từ Nữ hoàng Anh, Giáo hoàng và Tổng thống Mỹ
Tháng 4/2002, Nick Út diện kiến Nữ hoàng Anh Elizabeth II, tặng bà bức ảnh 'Em bé Napalm'. Bà nói thích chụp ảnh và cũng dùng máy Leica, nhưng máy của bà được chế tác bằng vàng ròng. Ngày 11/5/2022, ông gặp Đức Giáo hoàng Francis tại Vatican nhân 50 năm bức ảnh ra đời. Ngày 13/1/2021, Tổng thống Mỹ Donald Trump trao cho ông Huân chương Nghệ thuật Quốc gia tại Nhà Trắng. Trump giơ cao bức ảnh và đánh giá nó đã 'thay đổi thế giới'.
Tranh cãi về tác giả và sự im lặng của Nick Út
Về những ý kiến nghi ngờ ai là tác giả thực sự của bức ảnh 'Em bé Napalm', Nick Út cười bình thản: 'Họ tạo chuyện để câu view. AP đã điều tra 4 tháng và kết luận không có cơ sở nào chứng minh tôi không phải người chụp. Tôi im lặng.' Ông cũng từ chối nhiều lời mời làm sách, triển lãm vì bị lợi dụng danh tiếng.
Cuộc sống sau nghỉ hưu và tình bạn với điệp viên Phạm Xuân Ẩn
Sau 52 năm làm việc tại AP, Nick Út nghỉ hưu, sống tại Mỹ với vợ, hai con và bốn cháu. Ông từ chối lời mời làm tiếp để dành thời gian du ngoạn thế giới. Khi nhắc đến Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn, ông nói: 'Tôi là chỗ thân thiết gắn bó với ông Ẩn.' Hồi ở Sài Gòn, họ thường uống cà phê; ông Ẩn thường xin phép đi mua mồi cho chim – sau này ông mới biết những người bán mồi toàn là tình báo, và xung quanh có nhiều mật thám.
