MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP đang gây sốt với hơn 23 triệu lượt xem trên YouTube chỉ sau 5 ngày phát hành. Tuy nhiên, thành tích này đi kèm với những tranh cãi xoay quanh việc bối cảnh trong MV bị cho là có nhiều điểm tương đồng với tác phẩm sắp đặt Tàn Chỉ (Vestige of the Land) của nghệ sĩ thị giác Lê Giang.
Phân tích từ chuyên gia
Thạc sĩ Nguyễn Thế Sơn, Giám tuyển nghệ thuật độc lập, Giảng viên trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã có những chia sẻ về vụ việc. Ông cho biết mình đã quan tâm đến MV Come My Way từ khi sản phẩm bùng nổ trên mạng xã hội, đặc biệt là việc đội ngũ của Sơn Tùng sử dụng các tác phẩm hội họa thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam như Nhớ một chiều Tây Bắc của Phan Kế An, Đất và nước của Nguyễn Quang Thọ, Núi đỏ và ngựa trắng của Nguyễn Văn Đa hay Phố Hàng Mắm của Bùi Xuân Phái.
Sau đó, khi xem lại MV, ông nhận thấy một không gian sắp đặt sơn màu trắng giống kết cấu mái đình cổ, rất giống tác phẩm Tàn Chỉ của Lê Giang. Nghệ sĩ Lê Giang cũng đã lên tiếng, làm việc với ê-kíp qua email, chỉ ra các yếu tố tương đồng như cấu trúc kiến trúc đình làng Bắc Bộ, bề mặt vôi hóa, phù điêu và chi tiết đổ vỡ quanh chân cột.
Yếu tố xác định chiếm dụng nghệ thuật
Theo Thạc sĩ Nguyễn Thế Sơn, điều gây bất ngờ là đội ngũ thực hiện MV không hề đề cập đến tác phẩm Tàn Chỉ dù về mặt thị giác giống đến 90%. Yếu tố chính để xác định sự chiếm dụng nghệ thuật nằm ở việc sơn trắng kết cấu kiến trúc truyền thống cổ. Ông nhấn mạnh: “Việc tham khảo tư liệu là được phép, nhưng cách sử dụng, thái độ và cách ghi nhận nguồn cảm hứng mới là điều cần bàn.”
Ông cũng cho rằng trong quá trình sáng tác, việc nghiên cứu tiền sáng tác là bắt buộc, bao gồm việc xem xét tác phẩm đã có ai thực hiện chưa và tạo ra sự khác biệt. “Bản thân nghệ sĩ khi thực hiện tác phẩm mới, nếu đã có người làm trước, họ sẽ không làm lại. Đó là trách nhiệm nghề nghiệp, sự tự trọng và đạo đức,” ông nói.
Bài học cho Sơn Tùng và ê-kíp
Thạc sĩ Nguyễn Thế Sơn đánh giá cao Sơn Tùng về chiến lược phát hành và việc lấy cảm hứng từ nghệ thuật truyền thống Việt Nam, nhưng chỉ ra rằng ê-kíp đang có vấn đề về nhận diện và hiểu biết nghệ thuật đương đại. “Nhóm sản xuất đã sai sót khi không credit các nghệ sĩ đương đại. Điều này phản ánh sự thiếu vắng một bảo tàng nghệ thuật đương đại chính thống tại Việt Nam,” ông bày tỏ.
Ông tiếc cho Sơn Tùng vì một MV đầu tư nhiều điểm sáng nhưng chỉ vì một sai sót mà bị phản ứng. “Chỉ cần ê-kíp cẩn thận hơn, có sự đồng thuận với nghệ sĩ Lê Giang từ đầu, mọi việc sẽ hoàn hảo,” ông nói.
Lời khuyên cho giới sáng tạo
Thông qua sự việc, ông nhấn mạnh bài học về đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm pháp lý. “Khi sử dụng tác phẩm của nghệ sĩ đương đại, không thể lấy một cách tùy tiện. Tôi mong môi trường nghệ thuật ngày càng văn minh, công bằng hơn,” ông kết luận.
