Ngày 3.6, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế thông báo bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn (thường gọi là ngai vàng triều Nguyễn) đã được phục chế hoàn tất sau sự cố bị phá hoại vào giữa năm 2025. Hiện vật sắp được đưa trở lại trưng bày tại điện Thái Hòa trong Đại nội Huế.
Diễn biến vụ phá hoại và quá trình phục chế
Vào ngày 24.5.2025, bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn bị hư hại khi ông Hồ Văn Phương Tâm, một người có biểu hiện bất thường, xâm nhập khu vực nội điện Thái Hòa. Người này ngồi lên ngai và đập phá, khiến phần tay ngai bên trái bị gãy, vỡ thành 14 mảnh với kích thước khác nhau.
Ngay sau sự việc, hiện vật được đưa về bảo quản tại kho cổ vật của Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế. Các mảnh vỡ được Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Huế thu giữ phục vụ công tác điều tra, sau đó bàn giao lại cho bảo tàng để tiến hành phục chế.
Sau khi nhận được ý kiến bằng văn bản từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ngày 11.8.2025, UBND TP. Huế ban hành kế hoạch phục chế bảo vật quốc gia. Đến ngày 22.9.2025, UBND TP. Huế thành lập Hội đồng chuyên môn giám sát quá trình phục chế, do ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế, làm chủ tịch. Phó chủ tịch hội đồng là ông Nguyễn Phước Hải Trung, Phó giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế. Các thành viên gồm nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nghệ nhân ưu tú Nguyễn Vũ Minh Tú, nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Trình và ông Ngô Văn Minh, Giám đốc Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, đảm nhận vai trò thư ký hội đồng.
Công tác phục chế được thực hiện từ ngày 22.4.2026 đến ngày 4.5.2026 tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, do Công ty Cổ phần Tu bổ Di tích Huế đảm nhiệm. Kinh phí thực hiện từ nguồn xã hội hóa.
Nguyên tắc và biện pháp phục chế
Ông Ngô Văn Minh, Giám đốc Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, cho biết việc phục chế tuân thủ các nguyên tắc: bảo tồn tối đa yếu tố gốc; ưu tiên sử dụng vật liệu tương thích với chất liệu nguyên bản; áp dụng kỹ thuật can thiệp tối thiểu, không xâm lấn khi không cần thiết; không làm mới hiện vật; tận dụng tối đa các mảnh vỡ gốc; bảo đảm tính ổn định, an toàn và khả năng nhận diện giá trị nguyên bản của bảo vật.
Các biện pháp chuyên môn được thực hiện bao gồm: làm sạch khô; xử lý nấm mốc, mối mọt theo quy trình; gắn kết hoàn chỉnh 14 mảnh vỡ của tay ngai bên trái; sử dụng gỗ đồng chất và bột gỗ mịn trộn sơn sống để xử lý các vết nứt, khuyết thiếu; phục hồi phần mộng nối giữa tay ngai; ổn định các phần bong tróc bằng keo chuyên dụng; phục hồi các vị trí bị mất theo kỹ thuật truyền thống; sử dụng sơn ta và vàng thật đúng kỹ thuật truyền thống; phủ lớp bảo vệ mỏng, trong suốt, không làm thay đổi giá trị thẩm mỹ ban đầu của hiện vật.
"Trong suốt quá trình triển khai, hội đồng chuyên môn đã kiểm tra, giám sát chặt chẽ các bước phục chế nhằm bảo đảm yêu cầu khoa học, kỹ thuật và nguyên tắc bảo tồn di sản. Toàn bộ quá trình được quay phim, chụp ảnh, lập hồ sơ tư liệu và lưu trữ theo quy định, phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu, bảo quản lâu dài và minh bạch hóa quy trình chuyên môn", ông Ngô Văn Minh nhấn mạnh.
Kết quả phục chế và kế hoạch trưng bày
Sau phục chế, bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn đã được ổn định về kết cấu, phục hồi phần tay ngai bị phá hoại, bảo đảm đúng hình dáng, kích thước, màu sắc nguyên bản theo hồ sơ công nhận bảo vật quốc gia năm 2015. Quá trình phục chế không sáng tạo thêm hoa văn, họa tiết mới, không làm sai lệch yếu tố gốc; đồng thời đã xử lý các tác nhân gây hư hại như mối mọt, nấm mốc và tăng cường độ bền vững cho kết cấu tay ngai.
Bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn là hiện vật đặc biệt quan trọng trong hệ thống di sản cung đình Huế, được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia tại Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25.12.2015. Hiện vật do Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế quản lý, bảo quản và phát huy giá trị; trước sự cố được bài trí tại không gian nội thất điện Thái Hòa, thuộc quần thể di tích cố đô Huế.
Theo Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, quá trình phục chế được triển khai theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa và Nghị định số 308/2025/NĐ-CP ngày 28.11.2025 của Chính phủ, đồng thời bám sát kế hoạch đã được UBND TP. Huế phê duyệt.
Trung tâm khẳng định việc phục chế được thực hiện nghiêm túc, thận trọng, đúng quy định pháp luật và chuẩn mực chuyên môn về bảo tồn di sản, nhằm kịp thời khắc phục hậu quả sự cố, bảo vệ an toàn hiện vật gốc, đồng thời tiếp tục gìn giữ và phát huy giá trị đặc biệt của di sản cung đình Huế trong đời sống đương đại.
Theo kế hoạch, vào ngày mai 4.6, bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn sẽ được đưa trở lại trưng bày tại không gian nội điện của điện Thái Hòa như trước đây.
