Một cuốn sách được minh họa tuyệt đẹp với nhiều hình ảnh đã làm sáng tỏ hành trình cuộc đời, tính cách, con người, quan điểm và sự nghiệp hội họa của Paul Gauguin. Tác phẩm tập trung vào hai bức tranh nổi bật: 'Sao cơ? Em ghen à?' (1892) và 'Những người phụ nữ bên sông' (1894-1895).
Bức tranh 'Sao cơ? Em ghen à?' - Sự kết hợp giữa hiện thực và hư ảo
Bằng một câu hỏi ngắn, Gauguin dẫn người xem bước vào thế giới vừa hiện thực vừa hư ảo, nơi nhan đề trở thành một phần không thể tách rời của tác phẩm. Mang đậm nét uể oải và nhục cảm, những người phụ nữ trong tranh xuất hiện trong tư thế lõa thể rất tự nhiên, không chút giả tạo. Họ không có ánh nhìn mời gọi, chỉ chuyên chú đến các hoạt động mà bất cứ ai cũng coi là bình thường ở Tahiti: nằm dài sau khi tắm và trò chuyện tán gẫu.
Tuy nhiên, nếu không có tiêu đề, người xem sẽ không biết rằng họ đang nói chuyện vì đôi môi họ khép chặt và một trong hai người dường như đang ngủ. Nhờ tiêu đề được ghi trên tác phẩm, Gauguin thêm vào bức tranh cái mà Marcel Duchamp gọi là “màu sắc biết nói”. Với câu hỏi “Tại sao em lại ghen?”, Gauguin xây dựng một câu chuyện ngầm và đưa người xem thâm nhập vào tâm tư thầm kín của các nhân vật, mang lại vẻ chân thực cho họ trong khi khung cảnh xung quanh đặc biệt kỳ lạ.
Hiệu ứng thị giác và bầu không khí nhục cảm
Giống như họa tiết vải, hậu cảnh trong tranh không đại diện cho điều gì, khiến khung cảnh có thể là cảnh thật mang ấn tượng hư cấu và phi thực. Nó thu hút sự chú ý vào các nhân vật, cũng như hai nét cọ màu đỏ bao quanh hai người phụ nữ. Người xem chỉ thấy và chỉ nhận ra nhân vật, do đó tập trung vào hai người phụ nữ khỏa thân, và chính hiệu ứng đó tạo nên bầu không khí nhục cảm.
Trong tập Noa Noa, Gauguin kể rằng ông đã thấy hai chị em này nghỉ ngơi sau khi tắm và họ bắt đầu nói về “những mối tình của ngày hôm qua và của ngày mai”. Tư thế của nhân vật chính rõ ràng là gợi cảm. Tuy nhiên, như trong tranh khắc gỗ 'Những người phụ nữ bên sông' (Auti te pape) cho thấy, chính tư thế hay bối cảnh xung quanh khiến nhân vật gợi cảm. Đặt trong một bối cảnh khác, nhân vật mất đi sự thú vị và trở nên khó hiểu hơn.
Bức tranh 'Những người phụ nữ bên sông' - Sự đa dạng trong sáng tạo
Gauguin khởi đầu vẽ bức 'Những người phụ nữ bên sông', thuộc bộ tranh Noa Noa, khi trở về Paris. Làm việc dựa vào ký ức, bản khắc gỗ này pha trộn nhiều nhân vật trong các tác phẩm được vẽ từ trước, như nhân vật trung tâm của bức 'Sao cơ? Em ghen à?' và nhân vật ở rìa nước của bức 'Bên bờ biển' (Fatata te miti), sáng tác cùng năm 1892. Một lần nữa, Gauguin đa dạng hóa hoạt động sáng tạo nghệ thuật và đem tới cho mỗi loại hình một nét độc đáo riêng.
Để thực hiện một bản in khắc gỗ, ông phải hoán chuyển hình mẫu và chăm chút nó, điều ông không thường làm khi vẽ vì ông ưu tiên màu sắc làm nền tảng. Điều này cho phép ông tỉ mỉ ở đường nét và đặc biệt là nắm bắt hiệu quả, tạo nên một hình mẫu chỉ bằng một nét rất đơn giản. Vẫn là hình mẫu đó – người phụ nữ khỏa thân trong một tư thế phức tạp – nhưng nay được đổi bên, vì ông phải điều chỉnh cho thích ứng với toàn bộ bố cục, nhằm thay đổi ấn tượng mà ông muốn tạo ra.
Hiệu ứng kỳ lạ và siêu nhiên
Hiệu ứng được tăng cường bằng cử chỉ rất kỳ dị của nhân vật ở hậu cảnh: được sắp đặt một cách lạ lùng trong không gian, cô gái dường như đang nằm thượt ra, nhưng ở phương thẳng đứng, cô mang đến một bầu không khí kỳ lạ và siêu nhiên cho bức tranh khắc gỗ. Khung cảnh bao quanh người phụ nữ trẻ ở tiền cảnh hoàn tất cảm giác kỳ lạ này: người xem không biết mình đang ở đâu, thậm chí không nhận ra đại dương ở phía sau.
Ngoài sự khác biệt về kỹ thuật, hai tác phẩm này cho thấy rằng bằng cách tùy ý sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật, Gauguin hiểu rõ hiệu quả của tác phẩm và ông đã thành công trong việc chuyển tải cảm xúc chỉ bằng một vài phương tiện. Dòng chữ ghi trên tranh 'Sao cơ? Em ghen à?' là “Aha oe feii” theo tiếng Tahiti.
