Dù từng có giai đoạn chững lại, hoạt hình Việt Nam đang bước vào thời kỳ phát triển mới với sự tham gia của đội ngũ sáng tạo trẻ, đầu tư từ doanh nghiệp và các tác phẩm mang đậm bản sắc dân tộc. Dấu ấn tại các giải thưởng và liên hoan phim trong nước lẫn quốc tế gần đây cho thấy hoạt hình nội địa đang dần hiện thực hóa khát vọng hội nhập.
Thành công của 'Trạng Quỳnh nhí - Truyền thuyết Kim Ngưu'
Chỉ trong hơn một năm, bộ phim hoạt hình 3D “Trạng Quỳnh nhí - Truyền thuyết Kim Ngưu” liên tiếp ghi dấu ấn tại nhiều giải thưởng và sự kiện điện ảnh uy tín như Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF), Bông sen vàng, Cánh diều vàng, Ngôi sao xanh. Mới đây, tác phẩm trở thành phim hoạt hình đầu tiên của Việt Nam được lựa chọn trình chiếu tại Annecy 2026 – một trong những liên hoan phim hoạt hình lớn nhất thế giới.
Thành công này thể hiện bước chuyển mình của hoạt hình Việt Nam sau hơn 65 năm hình thành và phát triển. Trước đây, hoạt hình chủ yếu là phim ngắn phục vụ thiếu nhi hoặc tác phẩm đặt hàng; nay nhiều đơn vị sản xuất mạnh dạn đầu tư theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ hiện đại, xây dựng thương hiệu nhân vật, phát hành đa nền tảng và chinh phục khán giả bằng câu chuyện đậm bản sắc Việt.
Chuyển biến nhờ đội ngũ trẻ và công nghệ
Theo đạo diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Lâm Tùng, người có hơn 20 năm gắn bó với hoạt hình, sự chuyển biến đến từ sự trưởng thành của đội ngũ sáng tạo trẻ, phát triển công nghệ và tư duy lấy khán giả làm trung tâm. Chất lượng phim hoạt hình Việt Nam những năm gần đây được nâng lên đáng kể cả về số lượng và chất lượng. Đề tài ngày càng đa dạng, không còn bó hẹp trong giáo dục hay lịch sử mà mở rộng sang đời sống, giải trí, hiện thực và xu hướng xã hội mới. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là tác phẩm phải mang lại giá trị thụ hưởng thật sự cho khán giả.
Phân tích công chúng và phát hành đúng nền tảng
Theo đạo diễn, việc phân tích đúng nhóm công chúng kết hợp với lựa chọn nền tảng phát hành phù hợp đang trở thành yếu tố quyết định thành công của phim hoạt hình thời đại số. Công nghệ giúp rút ngắn khoảng cách với các nền hoạt hình phát triển, nhưng bản sắc văn hóa lại là yếu tố tạo nên sự khác biệt. Nhìn vào các nền hoạt hình hàng đầu như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nga, mỗi quốc gia đều thành công khi kể câu chuyện đậm bản sắc riêng. Văn hóa hiện diện trong nhân vật, bối cảnh, phục trang, ngôn ngữ và cách kể chuyện. Đó là con đường hoạt hình Việt Nam cần hướng tới.
Ví dụ, khi xây dựng “Trạng Quỳnh nhí - Truyền thuyết Kim Ngưu”, ê-kíp phát triển từ nhân vật Trạng Quỳnh quen thuộc trong văn hóa lịch sử Việt Nam, kết hợp ngôn ngữ điện ảnh hiện đại với cảm xúc phổ quát: tình bạn, tình thân, lòng dũng cảm và hành trình trưởng thành. Cách tiếp cận linh hoạt giúp tác phẩm được chọn trình chiếu tại Annecy 2026, mở ra cánh cửa mới cho hoạt hình Việt Nam hội nhập quốc tế.
Tiềm năng và thách thức
Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, cho rằng trên thế giới, hoạt hình đã tạo nên biểu tượng văn hóa toàn cầu như Doraemon hay Mickey Mouse. Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển lĩnh vực này, nhưng cần tác phẩm và nhân vật hoạt hình mang bản sắc riêng, đủ sức chinh phục khán giả trong nước và quốc tế.
Hoạt hình Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi: thế hệ nghệ sĩ trẻ được đào tạo bài bản, doanh nghiệp tư nhân mạnh dạn đầu tư, công nghệ hiện đại, hệ thống phát hành đa nền tảng. Tuy nhiên, vẫn còn thách thức như đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng thị trường đủ lớn, bảo đảm đời sống nghệ sĩ và tạo tác phẩm có sức lan tỏa trước khi vươn ra quốc tế.
Vai trò của công nghệ và AI
Cùng với bản sắc, công nghệ mở ra nhiều cơ hội mới. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phần mềm dựng hình, xử lý hình ảnh và kỹ xảo hiện đại giúp rút ngắn quy trình sản xuất, tạo điều kiện cho studio trong nước tiếp cận kỹ thuật tiên tiến. Theo các nhà làm phim, AI là công cụ hữu ích trong nghiên cứu, xử lý dữ liệu, thử nghiệm tạo hình và tối ưu hóa sản xuất, nhất là với quốc gia còn hạn chế về nguồn lực.
Từ những thước phim đầu tiên cách đây hơn nửa thế kỷ đến hệ thống tác phẩm được vinh danh tại giải thưởng lớn và liên hoan phim quốc tế hôm nay là hành trình của bao thế hệ nghệ sĩ bền bỉ theo đuổi đam mê. Để thành công và tạo sức mạnh bền vững trong ngành công nghiệp văn hóa, cần sự đồng hành của cơ chế, chính sách, đầu tư dài hạn cho đào tạo nhân lực, phát triển công nghệ và mở rộng thị trường bằng khát vọng đổi mới không ngừng.
