Rạng sáng 29/7 giờ Việt Nam, Mark Zuckerberg đăng một dòng trạng thái trên X, đại ý anh vừa viết về lý do tin rằng tương lai công nghệ là dành cho tất cả mọi người, và sắp có thêm nhiều chia sẻ về một tầm nhìn tích cực cho thế giới có siêu trí tuệ. Bài đăng không kèm link nào cả. Rồi ở một bình luận riêng bên dưới, anh mới thả đường dẫn tới bài viết thật, kèm một tấm minh họa khá ấn tượng: một cái đầu người được vẽ như chiếc lồng chim, bên trong phát ra luồng ánh sáng xanh, còn bên ngoài là những chú chim làm từ mã nhị phân đang tung cánh bay đi tự do.
Hành động này ngay lập tức thu hút sự chú ý của Nikita Bier, người phụ trách mảng sản phẩm của chính X. Anh vào bình luận trêu: “Giờ anh không cần phải bỏ link xuống phần trả lời nữa đâu, cảm ơn vì đã để tâm tới chuyện đó.” Câu đùa nhẹ nhàng nhưng trúng tim đen: người đứng trong chính đội ngũ vận hành nền tảng cũng phải xác nhận cái luật ngầm đó có thật, và ngay cả một trong những người quyền lực nhất ngành mạng xã hội cũng né đúng luật đó như bao người dùng bình thường.
Luật ngầm của mạng xã hội: Sợ bị ‘giết’ tương tác
Suốt cả chục năm nay, ai lướt Facebook nhiều cũng tự học được một mớ luật ngầm để bài đăng không bị thuật toán ghét bỏ. Muốn nhắc từ nhạy cảm thì chèn thêm dấu hai chấm vào giữa chữ. Muốn né kiểm duyệt thì thay chữ bằng emoji. Và nếu có link ngoài muốn chia sẻ, tuyệt đối không dán thẳng vào bài, mà phải thả xuống phần bình luận, vì ai cũng tin rằng nền tảng sẽ âm thầm giấu bớt bài có link dẫn người dùng rời khỏi app. Thực tế, các nền tảng như Facebook và X đều tối ưu thuật toán để giữ người dùng ở lại lâu nhất có thể, và các link ngoài thường bị giảm phạm vi tiếp cận.
Mark Zuckerberg, dù là người sáng lập Facebook, cũng không thoát khỏi nỗi sợ này. Trên X, nơi anh không phải ông chủ, anh vẫn áp dụng chiêu thức cũ: đăng nội dung hấp dẫn trước, rồi mới thả link dưới bình luận. Điều này cho thấy ngay cả những người quyền lực nhất cũng phải tuân thủ các quy tắc ngầm khi không kiểm soát nền tảng.
Bài luận về AI: Lời kêu gọi hay chiêu PR?
Bài luận mà Zuckerberg chia sẻ được đăng trên Wall Street Journal với tựa đề “Tương lai AI là dành cho tất cả mọi người”. Nội dung chính: Zuckerberg cho rằng thứ đáng sợ không phải là việc công nghệ AI mạnh mẽ, siêu trí tuệ, được phổ biến rộng rãi cho ai cũng dùng được. Thứ đáng sợ hơn nhiều là nếu chỉ một vài công ty lớn nắm trọn công nghệ đó trong tay, vì khi ấy họ sẽ có sức chi phối gần như tuyệt đối lên kinh tế, khoa học và cả chính trị. Anh còn nêu ví dụ, nếu ai cũng có một luật sư AI siêu thông minh trong túi thì công lý sẽ công bằng hơn, thay vì chỉ người giàu mới thuê được luật sư giỏi.
Nghe có vẻ nhân văn, nhưng bối cảnh lại cho thấy một câu chuyện khác. Cùng khoảng thời gian đó, Zuckerberg cùng Jensen Huang của Nvidia và Satya Nadella của Microsoft vừa ký chung bức thư mang tên “Open Weights and American AI Leadership”, vận động chính sách ủng hộ mô hình AI mở – loại AI mà ai cũng tải về, chỉnh sửa, dùng lại được. Meta chính là hãng đang dẫn đầu mảng AI mở với dòng sản phẩm Llama, trong khi hai đối thủ lớn nhất của họ – OpenAI và Google – lại kiếm tiền chủ yếu từ mô hình đóng kín.
Lợi ích kinh doanh đằng sau lý tưởng
Bài luận còn nói rõ mọi người trong tương lai sẽ tương tác với siêu trí tuệ chủ yếu qua kính thông minh, đúng loại sản phẩm mà Meta đang bán ra thị trường với dòng kính Ray-Ban Meta. Sự trùng hợp này không khỏi khiến người ta đặt dấu hỏi: Liệu Zuckerberg có đang dùng lý tưởng để phục vụ lợi ích kinh doanh?
Ví thế này cho dễ hình dung: một người bán sách đang thuyết phục cả nước rằng ai cũng nên được đọc sách miễn phí, đúng lúc anh ta là người duy nhất đang phát sách miễn phí còn đối thủ thì bán thu tiền. Lý tưởng có thể là thật lòng, nhưng nó cũng trùng khớp hoàn hảo với lợi ích kinh doanh của chính người nói ra. Bài luận nghe như lời kêu gọi vì nhân loại, nhưng đặt cạnh bức thư vận động chính sách và chính sản phẩm kính thông minh đang bán, nó cũng là một nước cờ chiến lược tính toán kỹ.
Bài học cho người đọc tỉnh táo
Đàn ông trưởng thành đọc tin không phải để tin ngay điều nghe hay ho nhất, mà để hiểu ai đang nói, nói lúc nào, và nói để làm gì. Không phải cứ nghe một lời tuyên bố đẹp đẽ về tương lai nhân loại là phải gật đầu tin theo. Câu hỏi luôn nên đặt ra trước tiên rất đơn giản: người nói câu này đang được lợi gì từ chuyện mọi người tin nó. Zuckerberg có thể tin thật vào những gì anh viết. Nhưng một người đàn ông tỉnh táo thì vẫn cứ nên đọc hết cả bức tranh, thay vì chỉ đọc mỗi cái tiêu đề hoa mỹ, trước khi quyết định có bị dắt mũi hay không.
