Giám tuyển Ace Lê vừa chia sẻ những nhận định sâu sắc trước thềm triển lãm “Trời, Non, Nước”, nơi trưng bày các tác phẩm của vị vua yêu nước Hàm Nghi. Sự kiện sẽ diễn ra tại Trung tâm hoạt động khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội, từ ngày 24 tháng 4 đến ngày 10 tháng 5 năm 2025.
Vua Hàm Nghi trong dòng chảy hội họa dân tộc
Theo giám tuyển Ace Lê, trong lịch sử nước nhà, Vua Hàm Nghi được biết đến như một vị anh hùng dân tộc. Ông bị thực dân Pháp bắt giữ và lưu đày tại Algeria cho đến khi qua đời. Tuy nhiên, suốt hơn một thế kỷ qua, lịch sử mỹ thuật Việt Nam chưa có dịp nhắc đến ngài. Chỉ trong vài năm gần đây, triển lãm hồi cố đầu tiên về Vua Hàm Nghi mới được tổ chức tại Pháp, và tiếp đó là tại Huế vào năm 2025. Một số địa chỉ trong nước cũng bắt đầu sưu tập tranh của ngài.
Vua Hàm Nghi từng học vẽ dưới sự hướng dẫn của họa sĩ Marius Reynaud (1860-1935), người từng theo học nhà điêu khắc nổi tiếng Auguste Rodin. Reynaud là một trong những họa sĩ xuất sắc trong quân đội Pháp tại Algeria. Hàm Nghi chịu ảnh hưởng lớn từ trường phái ấn tượng và hậu ấn tượng, khi các họa sĩ đương thời từ bỏ sự cứng nhắc của hàn lâm cổ điển để tập trung vào những cảm hứng nhất thời.
Mối liên hệ giữa sáng tác xa xứ và hội họa trong nước
Về mặt địa lý, việc sáng tác của Vua Hàm Nghi hầu như không có sự tương tác trực tiếp với đời sống mỹ thuật trong nước. Tuy nhiên, giữa hai thực thể này vẫn tồn tại một sợi dây liên kết về tiến trình lịch sử và căn tính văn hóa. Vua Hàm Nghi không vẽ hoặc không thể vẽ cảnh Việt Nam, nhưng cách gần nhất thể hiện nỗi nhớ quê là qua bảng màu và bố cục mang nét đặc trưng của đồng quê Việt Nam. Khi xem tranh của ngài, khán giả dù chưa tiếp xúc nhiều với hội họa cũng có thể cảm nhận được một nỗi buồn miên man, khi thì đau đáu, lúc thì man mác trong cảnh tha hương.
Quá trình kiểm định và hồi hương tác phẩm
Các bức tranh trong triển lãm đều được các nhà sưu tập đấu giá và hồi hương trong những năm gần đây, nên việc xác thực nguồn gốc tương đối thuận lợi. Các nhà đấu giá tại Pháp đã mời Tiến sĩ Amandine Dabat, hậu duệ đời thứ năm của Vua Hàm Nghi, làm cố vấn thẩm định trước khi đưa tác phẩm lên sàn. Khi về đến Việt Nam, giám tuyển Ace Lê tiếp tục xác định chúng nằm trong những bộ sưu tập nào và thực hiện công tác xác tín thêm một lần nữa về thị giác, lai lịch và pháp khoa. Ông đã làm việc với từng nhà sưu tập để xác định tư liệu, lai lịch cho mỗi bức tranh. Sau đó, nhóm cộng tác với chuyên gia phục chế Hiền Nguyễn từ studio “Tủ thời gian” để soi chụp, đối chiếu thông tin về hiện trạng vật lý của mỗi tác phẩm, phục chế một số tác phẩm đã mai một theo thời gian, đảm bảo tình trạng tốt nhất khi trưng bày trước công chúng.
Giới thiệu về triển lãm từ Tiến sĩ Amandine Dabat
Tiến sĩ Amandine Dabat cho biết, “Trời, Non, Nước” là một triển lãm nghệ thuật hiện đại tại Hà Nội, giới thiệu tranh của Vua Hàm Nghi, tôn vinh cuộc đời sáng tạo đa dạng của ông trong thời gian dài lưu đày ở Bắc Phi và Pháp. Khách tham quan có thể chiêm ngưỡng những bức tranh quý hiếm, trong đó nhiều bức được sáng tác trong thời gian ông ở Vichy, mang đến cái nhìn sâu sắc về hoạt động nghệ thuật hàng ngày và sự phát triển kỹ thuật của ông. Hàm Nghi là một nghệ sĩ đa tài, tham gia vào hội họa, điêu khắc và âm nhạc để duy trì cội nguồn văn hóa và tìm kiếm sự kiên cường về mặt tinh thần. Những biểu hiện nghệ thuật ấy đóng vai trò là cầu nối quan trọng với quê hương và là phương tiện để ông vượt qua những khó khăn trong cuộc sống.
Triển lãm hứa hẹn mang đến cho công chúng cơ hội hiếm có để khám phá di sản nghệ thuật của một vị vua yêu nước, đồng thời góp phần làm phong phú thêm dòng chảy hội họa dân tộc.
