Dự án nhạc kịch 'Hùm Thiêng Yên Thế' chính thức ra mắt, tôn vinh tinh thần yêu nước
Chiều ngày 5/3, tại Trung tâm Văn hóa Đống Đa, biên kịch Hồng Hoa và nhạc sĩ Nguyễn Cường đã công bố dự án kịch bản văn học và ca kịch mang tên Hùm Thiêng Yên Thế. Sự kiện này thu hút sự chú ý của giới nghệ thuật và công chúng yêu lịch sử, với mục tiêu khơi dậy tình yêu và niềm tự hào về truyền thống dân tộc.
Nguồn cảm hứng từ câu nói lịch sử tại Yên Thế
Biên kịch Hồng Hoa, người đảm nhận vai trò tổng đạo diễn và chấp bút kịch bản, chia sẻ rằng ý tưởng cho tác phẩm bắt nguồn từ một chuyến đi thực tế tại Yên Thế. Trong chuyến đi, một câu nói được khắc tại khu di tích đã khiến chị xúc động sâu sắc: "Chúng tôi gắn bó với phong tục của đất nước chúng tôi, chúng tôi không bao giờ từ bỏ phong tục ấy, dù có phải hy sinh cả tính mạng". Câu nói này đã trở thành tư tưởng xuyên suốt của vở nhạc kịch, nhấn mạnh tầm quan trọng của văn hóa trong việc bảo tồn bản sắc dân tộc.
Hồng Hoa giải thích: "Tôi nghĩ vì sao người ta không thể đồng hóa được dân tộc mình. Bởi vì đất nước mình có văn hóa và khi còn văn hóa thì đất nước còn mãi trường tồn". Thông qua tác phẩm, chị và ê-kíp mong muốn truyền cảm hứng cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, những người thường chỉ tiếp cận lịch sử qua sách vở. Tinh thần này được thể hiện qua các nhân vật như cụ Đề Thám, bà Ba Cẩn và cậu Cả Trọng, phản ánh sự gắn bó với phong tục truyền thống như yếu tố then chốt cho sức mạnh dân tộc.
Âm nhạc kết hợp dân gian và bác học, với hơn 400 diễn viên tham gia
Nhạc sĩ Nguyễn Cường, người đồng hành trong phần âm nhạc, tiết lộ rằng vở ca kịch được xây dựng dựa trên nguyên tắc kết hợp giữa yếu tố dân gian và tính bác học. Hơn 400 diễn viên từ Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam, Nhà hát Chèo Việt Nam và sinh viên Đại học Văn hóa sẽ tham gia biểu diễn. Do kinh phí eo hẹp, ê-kíp đã lựa chọn các hình thức linh hoạt như hợp ca và thu thanh thay vì hợp xướng - giao hưởng quy mô lớn.
Điểm đặc biệt của Hùm Thiêng Yên Thế là việc sử dụng đậm đặc các chất liệu âm nhạc dân gian Việt Nam. Nguyễn Cường chia sẻ: "Phải thật dân gian, phải ngửi thấy mùi củi gạo, mắm tôm và những gì dân dã nhất của Việt Nam trong tác phẩm". Âm nhạc được xây dựng từ nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như ca trù, chèo, hát xẩm, quan họ, cùng với các làn điệu sli, lượn của đồng bào dân tộc miền núi phía Bắc. Điều này phản ánh thực tế lịch sử khi khởi nghĩa Yên Thế có sự tham gia của nhiều cộng đồng dân tộc, tạo nên sức mạnh đoàn kết chống lại thực dân Pháp.
Một trích đoạn đáng chú ý trong vở nhạc kịch là câu hát: "Đất này là đất cụ Đề, Tây đến thì có, Tây về thì không". Nhạc sĩ Nguyễn Cường cho biết, đây là câu hát mà ông và ê-kíp đã mất nhiều công sức tìm kiếm từ người dân địa phương, sau đó phát triển thành phần mở đầu của tác phẩm, làm nổi bật tinh thần bất khuất.
Đánh giá từ nhà sử học Dương Trung Quốc và ý nghĩa lịch sử
Tại lễ công bố, nhà sử học Dương Trung Quốc, người có nhiều năm gắn bó với sự nghiệp của nhạc sĩ Nguyễn Cường, đã đánh giá cao việc lựa chọn cuộc khởi nghĩa Yên Thế làm đề tài. Ông nhận định đây là một cuộc khởi nghĩa lớn vào cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí tự chủ của dân tộc Việt Nam.
Ông nói: "Chọn một đề tài rất lớn cho một chương trình nghệ thuật là việc rất bạo dạn, bởi phải nén gọn một cuộc khởi nghĩa có quy mô lớn vào trong một vở nhạc kịch là điều không hề đơn giản". Ban đầu, ông bất ngờ vì số lượng nhân vật trong kịch bản khá ít, nhưng sau khi đọc kỹ, ông nhận thấy cách lựa chọn nhân vật và sự kiện đã giúp phản ánh đầy đủ tinh thần của cuộc khởi nghĩa.
Nhà sử học cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc phân biệt giữa yếu tố chân thực lịch sử và sáng tạo nghệ thuật. Ông cho rằng: "Cần phân biệt giữa yếu tố chân thực của lịch sử với yếu tố sáng tạo, hư cấu của nghệ thuật. Không nên đồng nhất lịch sử với nghệ thuật, bởi điều đó có thể tạo ra những cản lực cho sự sáng tạo của người sáng tạo". Ông tin rằng Hùm Thiêng Yên Thế có thể mở ra hướng tiếp cận mới trong việc truyền tải lịch sử bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, giúp đưa các câu chuyện lịch sử đến gần hơn với công chúng trong bối cảnh hội nhập văn hóa.
Lịch trình ra mắt và ý nghĩa văn hóa
Vở ca kịch Hùm Thiêng Yên Thế sẽ chính thức ra mắt công chúng vào ngày 16/3, đúng dịp tổ chức Lễ hội kỷ niệm 142 năm Khởi nghĩa Yên Thế (1884-2026) tại Bắc Giang. Sự kiện này không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn góp phần tôn vinh tinh thần yêu nước và giá trị văn hóa gắn liền với vùng đất Yên Thế, khẳng định sức sống bền bỉ của truyền thống dân tộc Việt Nam.
