Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu: Hành trình từ chiến trường đến thi đàn
Chỉ mới hôm qua, nhiều người còn bắt gặp hình bóng hao gầy của ông tại bến chờ xe bus hay lướt qua cổng "Nhà số 4" - trụ sở Tạp chí Văn nghệ Quân đội, nơi ông gắn bó nhiều năm. Vậy mà hôm nay, ông đã lặng lẽ ra đi trên một chuyến xe bus thường nhật, rong ruổi về miền mây trắng, để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong lòng đồng nghiệp và bạn đọc.
Tuổi trẻ trong khói lửa chiến tranh
Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu sinh năm 1948 tại xã Nam Điền, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình). Ông bước vào tuổi trưởng thành đúng thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt nhất. Năm 1966, sau khi hoàn thành chương trình phổ thông, chàng trai trẻ Nguyễn Đức Mậu tạm biệt gia đình, xung phong nhập ngũ và trở thành chiến sĩ của Sư đoàn 312.
Những năm tháng chiến đấu đã đưa ông đi qua nhiều chiến trường khốc liệt: từ Cánh Đồng Chum, Xiêng Khoảng (Lào) đến Quảng Trị, Khe Sanh, Tây Nguyên, rồi miền Đông và miền Tây Nam Bộ. Trong môi trường quân ngũ đầy thử thách, giữa khói lửa chiến tranh và gian nan đời lính, tận mắt chứng kiến những hy sinh, mất mát của đồng đội, tâm hồn thi sĩ trong ông đã được khơi nguồn.
Sự nghiệp thơ ca gắn liền với người lính
Những năm đầu cầm bút, chùm thơ Ghi ở chiến trường, Đôi mắt, Đất... của người lính Nguyễn Đức Mậu gửi từ mặt trận để tham dự cuộc thi Thơ của báo Văn nghệ (1972-1973) đã đoạt giải nhất, đánh dấu sự xuất hiện của một giọng thơ mới, giọng thơ của "người ra trận". Thơ ông mang một sắc thái riêng, chân thực, mộc mạc, viết bằng trải nghiệm sống và ký ức chiến tranh không thể xóa nhòa.
Hòa bình lập lại, người lính Nguyễn Đức Mậu có cơ hội đi tiếp con đường văn chương bằng việc theo học Trường Viết văn Nguyễn Du khóa I (khai giảng tháng 11/1979), nơi quy tụ nhiều cây bút trưởng thành từ chiến tranh như Hữu Thỉnh, Nguyễn Trí Huân, Chu Lai, Trung Trung Đỉnh. Sau đó, ông về công tác tại Tạp chí Văn nghệ Quân đội, vừa sáng tác, vừa làm công tác biên tập, đào tạo và nâng đỡ các thế hệ nhà thơ trẻ.
Những tác phẩm để đời
Trong suốt cuộc đời mình, hầu hết các sáng tác của nhà thơ Nguyễn Đức Mậu đều viết về đề tài chiến tranh cách mạng và người lính. Những tác phẩm tiêu biểu của ông như Trường ca Sư đoàn, Nấm mộ và cây trầm, Màu hoa đỏ (sau này được nhạc sĩ Thuận Yến phổ nhạc thành bài hát cùng tên), Cánh rừng nhiều đom đóm bay, Bầy chim lá màu vàng đã trở thành những dấu mốc quan trọng trong hành trình sáng tác của ông.
Phong cách sống bình dị và đóng góp được ghi nhận
Dù trải qua nhiều cương vị, được coi như "cây đa, cây đề" trong thế hệ các nhà thơ chống Mỹ, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu vẫn giữ nguyên một phong thái bình dị, chân thành, mộc mạc. Ông ít tuyên ngôn, sống lặng lẽ khiêm nhường, luôn sẵn sàng dành thời gian hướng dẫn cho những người trẻ mới vào nghề.
Sự tâm huyết, lao động bền bỉ của ông với thơ ca đã được ghi nhận xứng đáng: năm 2001 ông vinh dự nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật và Giải thưởng Văn học ASEAN. Ngoài ra, ông còn ba lần đoạt giải của Hội Nhà văn Việt Nam (1994, 1996, 1999) và ba lần đoạt giải thưởng của Bộ Quốc phòng về văn học nghệ thuật (1989, 1994, 2004).
Sự ra đi của nhà thơ Nguyễn Đức Mậu, dẫu biết là quy luật của đời người, vẫn khiến nhiều người cảm thấy hụt hẫng, tiếc nuối. Ông ghi dấu trong đời sống văn học như "ký ức sống" của một thời đại, khi mỗi câu thơ đều mang theo hơi thở của lịch sử. Những câu thơ của ông vẫn còn ở lại, nhắc nhớ chúng ta về một "di sản nghệ thuật" mà ông và thế hệ mình đã gây dựng nên, cần tiếp tục được trân trọng, gìn giữ.
