Ngựa Trong Nghệ Thuật: Từ Biểu Tượng Quyền Lực Đến Nhân Vật Chính Trong Văn Học
Từ những bức tranh thời tiền sử trong hang Lascaux của Pháp cho đến các bức tượng cưỡi ngựa đồ sộ của hoàng đế La Mã, ngựa luôn hiện diện như một biểu tượng mạnh mẽ của địa vị xã hội, tinh thần chinh phục và chủ nghĩa anh hùng. Trong các tác phẩm nghệ thuật sau này, vai trò của ngựa trở nên phức tạp hơn, thường được sử dụng để truyền tải sự trân trọng của con người đối với thế giới tự nhiên và những thông điệp nhân văn sâu sắc. Dưới đây là năm tác phẩm đáng chú ý có hình ảnh ngựa, được điểm qua khi chúng ta chuẩn bị đón chào Năm Ngựa 2026, một dịp để tôn vinh vẻ đẹp và ý nghĩa của loài vật này trong văn hóa.
1. Trăm Ngựa (1728): Kiệt Tác Giao Thoa Văn Hóa
Bức tranh cuộn hoành tráng Trăm Ngựa là một trong những tác phẩm nổi tiếng và quan trọng nhất của triều đại nhà Thanh (1644-1911) tại Trung Quốc. Được vẽ vào năm 1728 cho hoàng đế Ung Chính (1678-1735) bởi nhà truyền giáo dòng Tên người Ý và họa sĩ cung đình Giuseppe Castiglione, còn được biết đến trong tiếng Trung là Lang Shi-ning, bức tranh này thể hiện sự kết hợp tinh tế giữa nghệ thuật Đông Tây.
Với chiều dài gần tám mét, cuộn tranh mô tả chính xác một trăm con ngựa đang gặm cỏ, chạy nhảy hoặc nghỉ ngơi trong một khung cảnh thiên nhiên rộng lớn. Castiglione đã thoát ly khỏi phong cách hội họa truyền thống Trung Quốc bằng cách áp dụng các kỹ thuật phương Tây như tạo bóng và ánh sáng tinh tế để khắc họa những con ngựa, biểu tượng cho sức sống và sự sung túc. Phong cách kết hợp hài hòa này đã biến Trăm Ngựa trở thành một kiệt tác vượt thời gian, minh chứng cho sự giao lưu nghệ thuật đa văn hóa và sự sáng tạo không ngừng.
2. Black Beauty (1887): Tiếng Nói Cho Động Vật
Trong tiểu thuyết cùng tên của Anna Sewell xuất bản năm 1877, chú ngựa Black Beauty (Vẻ đẹp đen) là một con ngựa đực đen có câu chuyện cuộc đời được kể ở ngôi thứ nhất. Điều này đã khiến cuốn sách trở thành một trong những tác phẩm tự truyện hư cấu đầu tiên về động vật, mở ra một góc nhìn mới mẻ và cảm động.
Mục đích chính của Sewell khi viết Black Beauty là "để khơi gợi lòng tốt, sự cảm thông và thấu hiểu đối với ngựa". Bằng cách trao cho con ngựa một tiếng nói và mô tả chi tiết nỗi đau cũng như cảm xúc của nó, cuốn sách đã buộc người đọc phải đồng cảm với những động vật lao động mà trước đây thường chỉ được coi là công cụ. Tác phẩm này thường được ghi nhận là đã góp phần trực tiếp vào việc xóa bỏ tục lệ tàn nhẫn sử dụng dây cương buộc ngựa phải ngẩng cao đầu một cách bất tự nhiên để làm đẹp.
Tiểu thuyết của Sewell đã trở thành một tuyên ngôn có ảnh hưởng sâu rộng đối với các nhà hoạt động chống ngược đãi động vật, khơi dậy các cuộc thảo luận và cải cách xã hội, từ đó thúc đẩy quyền động vật trên toàn thế giới. Black Beauty không chỉ là một câu chuyện cảm động mà còn là một lời kêu gọi mạnh mẽ cho sự công bằng và nhân văn.
3. Napoleon Vượt Dãy Alps (1801-1805): Biểu Tượng Chiến Thắng
Marengo, một con ngựa đực Ả Rập nhỏ, màu xám, là con ngựa chiến nổi tiếng nhất của Napoleon Bonaparte. Nổi tiếng với tốc độ và sức bền phi thường, Marengo đã chở hoàng đế trong nhiều chiến dịch quân sự quan trọng, bao gồm các trận Austerlitz, Jena-Auerstedt và Wagram, cũng như trong cuộc rút lui khỏi Moscow năm 1812, trước khi bị bắt trong trận Waterloo năm 1815.
Tuy nhiên, ý nghĩa lớn nhất của Marengo nằm ở việc nó được bất tử hóa trong nghệ thuật, đặc biệt là trong loạt năm bức tranh sơn dầu của Jacques-Louis David với tựa đề Napoleon Vượt Dãy Alps (1801-1805). Những bức tranh này mang đến một hình ảnh lý tưởng hóa, mang tính tuyên truyền về việc Bonaparte vượt qua đèo Great St Bernard, xuyên qua dãy Alps phía tây châu Âu vào tháng 5 năm 1800. Chúng không chỉ tôn vinh chiến công mà còn khắc họa ngựa như một biểu tượng của sự kiên cường và quyền lực.
Sau khi Napoleon bị bắt tại Waterloo, Marengo sống ở Anh cho đến khi chết vào năm 1831, thọ 38 tuổi. Bộ xương của nó hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Quân đội Quốc gia ở London, trở thành một di sản lịch sử sống động.
4. Ngựa Chiến (1982): Nạn Nhân Của Chiến Tranh
Joey, chú ngựa trong tiểu thuyết War Horse (Ngựa Chiến) năm 1982 của Michael Morpurgo, tượng trưng cho những nạn nhân vô tội và nỗi đau khổ phổ quát trong Thế chiến thứ nhất. Giống như Black Beauty, War Horse được kể qua con mắt của chú ngựa, cho phép Joey chứng kiến những nỗi kinh hoàng của chiến hào và những tương tác làm nổi bật mối liên kết mà chú hình thành với cả binh lính Anh và Đức.
Trước khi Steven Spielberg chuyển thể cuốn sách thành bộ phim cùng tên năm 2011, Nhà hát Quốc gia Anh đã dàn dựng một vở kịch dựa trên nó vào năm 2007. Vở kịch này đã trở thành một hiện tượng sân khấu, một phần nhờ vào việc sử dụng những con rối ngựa kích thước thật. Những đạo cụ đột phá này, được điều khiển trên sân khấu bởi ba người điều khiển rối làm việc song song, đã giúp vở kịch nhận được sự công nhận đặc biệt tại Giải thưởng Tony năm 2011, khẳng định sức mạnh kể chuyện của hình ảnh ngựa trong nghệ thuật hiện đại.
5. Equus (1973): Khám Phá Tâm Lý Con Người
Vở kịch tâm lý Equus năm 1973 của Peter Shaffer kể về câu chuyện của một thiếu niên gặp rắc rối đã làm mù 6 con ngựa. Shaffer được truyền cảm hứng để viết Equus sau khi nghe về một vụ án liên quan đến một cậu bé 17 tuổi đã làm mù 26 con ngựa ở một thị trấn phía bắc nước Anh, từ đó khám phá những chủ đề sâu sắc về tâm lý và bản năng con người.
Vở diễn gốc được công diễn tại Nhà hát Quốc gia ở London từ năm 1973 đến năm 1975. Tuy nhiên, vở kịch đã thu hút sự chú ý trở lại mạnh mẽ vào năm 2007 khi nam diễn viên Daniel Radcliffe của loạt phim Harry Potter đóng vai chính trong lần ra mắt ở West End và Broadway của mình. Vở kịch gây tranh cãi rộng rãi vì nam diễn viên khi đó mới 17 tuổi đã khỏa thân trên sân khấu và thể hiện chủ đề tâm lý tình dục, theo SCMP, làm nổi bật cách ngựa được sử dụng như một ẩn dụ cho những xung đột nội tâm và xã hội.
Nhìn chung, qua năm tác phẩm này, ngựa không chỉ đơn thuần là động vật mà còn là những nhân vật chính, mang theo thông điệp về văn hóa, lịch sử và nhân văn. Khi Năm Ngựa 2026 đến gần, những tác phẩm nghệ thuật này nhắc nhở chúng ta về vai trò đa dạng và ý nghĩa sâu sắc của ngựa trong đời sống con người, từ quá khứ cho đến hiện tại.
