Những ngày qua, cộng đồng mạng Việt Nam không khỏi thích thú và tự hào trước tập phim đặc biệt của series hoạt hình kinh điển Doraemon mang tên Món quà là chuyến du lịch Việt Nam, vừa lên sóng ngày 23.5 trên kênh TV Asahi (Nhật Bản). Tập phim bắt đầu từ ước muốn đến thăm Việt Nam của Shizuka. Để tạo bất ngờ cho ngày sinh nhật bạn thân, Nobita cùng Doraemon và Dorami lên kế hoạch cho chuyến đi. Do "cánh cửa thần kỳ" bị hỏng, nhóm bạn phải nhờ Dorami dùng bảo bối khác để khởi hành. Điểm dừng chân đầu tiên là hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội), sau đó cả nhóm tiếp tục khám phá vịnh Hạ Long, cầu Rồng (Đà Nẵng), phố cổ Hội An và TP.HCM.
Suốt hành trình, phim lồng ghép hàng loạt chi tiết đậm chất Việt như Shizuka mặc áo dài, Nobita đội nón lá, món ăn đường phố (cơm tấm, bánh mì) và cả chiếc "bánh mì phiên dịch" được biến tấu đầy thú vị. Đặc biệt, phân cảnh Shizuka và Dorami ghé mua sắm tại cửa hàng áo dài nhanh chóng gây sốt trên mạng xã hội. Nhiều khán giả tinh ý nhận ra chi tiết đặc biệt trên bảng hiệu cửa hàng: hai chấm nhỏ đặt cạnh chữ “S” trong từ “Shop”, được cho là gợi nhắc hình ảnh bản đồ Việt Nam cùng hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa đầy tự hào.
Ít ai biết rằng, phần đồ họa bối cảnh mang dấu ấn văn hóa Việt này do một đội ngũ họa sĩ đồ họa người Việt chịu trách nhiệm thực hiện, dưới sự dẫn dắt của anh Cao Thanh Liêm (nghệ danh KaoTL). Thanh Liêm thuộc thế hệ 8X, sinh ra và lớn lên tại TP.HCM. Sau khi tốt nghiệp Trường ĐH Mỹ thuật TP.HCM, anh đã tích lũy hơn 15 năm kinh nghiệm ở mảng đồ họa bối cảnh cho các dự án anime quốc tế. Trước khi gây sốt với tập phim Doraemon đặc biệt, tên tuổi của nam họa sĩ từng xuất hiện trong phần danh đề của hàng loạt bom tấn hoạt hình như siêu phẩm Attack on Titan (mùa 1, 2, 3) và phim điện ảnh Doraemon: Nobita và cuộc thám hiểm vùng đất mới.
Trong cuộc trò chuyện với Thanh Niên, anh Cao Thanh Liêm bày tỏ bất ngờ và hạnh phúc khi một chi tiết nhỏ được cài cắm lại tạo nên hiệu ứng bùng nổ và chạm đến trái tim của đông đảo công chúng nước nhà đến vậy. Bên cạnh đó, anh cũng chia sẻ nhiều hơn về ý tưởng, quá trình thực hiện và làm việc với phía Nhật Bản về tập phim đặc biệt này.
Cảm xúc của anh và ê kíp như thế nào khi tập phim hoạt hình Doraemon có hình ảnh gắn liền với văn hóa Việt Nam nhận được sự đón nhận vô cùng nồng nhiệt từ công chúng?
Họa sĩ Thanh Liêm: Thật sự tôi và cả nhóm vô cùng xúc động. Ngay từ đầu, chúng tôi đã xem đây là một cơ hội hiếm hoi và đặc biệt khi một bộ phim gắn liền với tuổi thơ như Doraemon dành hẳn một tập lấy bối cảnh tại Việt Nam. Vì thế, chúng tôi đã dồn hết tình cảm và tinh thần tự hào dân tộc vào từng nét vẽ. Khi thấy khán giả nhận ra và trân trọng những chi tiết đó, chúng tôi hạnh phúc vô cùng.
Tâm điểm của sự chú ý chính là hai dấu chấm tượng trưng cho Hoàng Sa - Trường Sa bên cạnh chữ "S" trên bảng hiệu tiệm áo dài. Ý tưởng này xuất phát từ đâu?
Hình ảnh bảng hiệu được cài cắm hai quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa đang gây sốt mạng xã hội. Họa sĩ Thanh Liêm: Đây là thành quả của tôi và cộng sự - gồm 6 bạn trẻ nhiệt huyết, cùng nhau "chiến" liên tục trong suốt một tháng. Khi bắt tay vào làm, tôi nói với các bạn: ‘Đây có thể là cơ hội duy nhất để chúng ta để lại dấu ấn quốc gia trên một bộ phim huyền thoại. Mình muốn mỗi người gửi gắm thông điệp ý nghĩa nhất vào khung hình’. Chúng tôi muốn lồng ghép biểu tượng đất nước một cách tự nhiên, tinh tế nhất. Khi thiết kế bảng hiệu tiệm áo dài, tôi nảy ra ý tưởng cách điệu chữ 'S' theo dáng hình Việt Nam và thêm hai dấu chấm nhỏ bên cạnh đại diện cho hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Đó như một lời chào, một món quà nhỏ đầy tự hào mà chúng tôi muốn gửi đến khán giả nước nhà.
Việc lồng ghép một chi tiết mang tính biểu tượng về chủ quyền lãnh thổ vào phim có khiến anh gặp khó khăn ở vòng kiểm duyệt?
Họa sĩ Thanh Liêm: Trong quy trình sản xuất của Nhật Bản, mọi chi tiết đều sẽ được kiểm tra và duyệt khá kỹ để đảm bảo phù hợp với tổng thể tác phẩm. May mắn là những chi tiết chúng tôi đưa vào đều mang tính văn hóa, bối cảnh và thể hiện tình cảm dành cho Việt Nam nên nhận được sự tôn trọng tuyệt đối từ phía ê kíp bạn. Tôi nghĩ điều quan trọng là mọi thứ được đưa vào rất tự nhiên, phù hợp với không khí của tập phim chứ không mang lại cảm giác gượng ép chính trị, nên họ đã đồng ý ngay.
Cơ duyên nào giúp anh có mặt trong đội ngũ sản xuất của một thương hiệu anime huyền thoại mang tầm quốc tế như Doraemon?
Họa sĩ Thanh Liêm: Tôi đã có hơn 15 năm làm việc với các ê kíp hoạt hình Nhật Bản, chủ yếu ở mảng background animation (đồ họa bối cảnh). Cơ duyên đến khá tự nhiên thông qua quá trình làm nghề tích lũy lâu năm và hợp tác qua nhiều dự án lớn nhỏ khác nhau. Nhưng đến khi có cơ hội tham gia vào một tập đặc biệt của Doraemon, cảm giác đối với tôi vẫn thật sự rất khó tả. Đây là thương hiệu gắn liền với tuổi thơ của tôi và biết bao thế hệ khán giả Việt Nam, được chạm tay vào nó giống như một giấc mơ có thật.
Tiêu chuẩn của các studio hoạt hình Nhật Bản nổi tiếng là cực kỳ khắt khe. Trong quá trình thực hiện dự án này, anh và đội ngũ họa sĩ Việt đã gặp phải những khó khăn nào?
Họa sĩ Thanh Liêm: Áp lực lớn nhất chắc chắn là làm sao vừa đảm bảo tiến độ gắt gao, vừa giữ được chất lượng và đúng tinh thần nguyên bản của Doraemon. Các studio Nhật rất kỹ tính, chỉn chu trong từng chi tiết nhỏ nhất, nên cả nhóm phải chỉnh sửa khá nhiều để mọi thứ đạt độ đồng bộ cao nhất với phong cách của họ. Tuy nhiên, qua đó chúng tôi cũng học hỏi được rất nhiều từ sự chuyên nghiệp, chăm chỉ và tinh thần luôn muốn hoàn thiện kỹ năng của các anh chị phía Nhật Bản.
Có kỷ niệm hậu trường nào đáng nhớ hoặc một phân cảnh nào cụ thể khiến cả team phải chỉnh sửa nhiều lần trước khi đạt được sự ưng ý không, thưa anh?
Họa sĩ Thanh Liêm: Có khá nhiều phân cảnh phải sửa đổi liên tục, đặc biệt là những cảnh phố xá và bảng hiệu. Bởi vì chúng tôi muốn làm sao để người xem nhìn vào là thấy ngay cảm giác của Việt Nam (với bánh mì, cơm tấm, nón lá...) nhưng nó vẫn phải hòa hợp, không bị lệch tông khỏi phong cách hình ảnh vốn có của Doraemon. Một kỷ niệm vui là lúc làm xong, cả nhóm chỉ nghĩ đó là một chi tiết cài cắm nhỏ làm kỷ niệm thôi, không ngờ sau khi phim phát sóng lại được cộng đồng mạng chú ý và chia sẻ rầm rộ đến vậy.
AI có thể quét bối cảnh và trả kết quả cực nhanh nhưng công nghệ không có ký ức tuổi thơ, không có lòng yêu nước để biết cài cắm những điều thiêng liêng vào đúng chỗ.
- Họa sĩ Cao Thanh Liêm
Bên cạnh những lời khen, ban đầu cũng có một vài ý kiến nghi ngờ, cho rằng những chi tiết cách điệu hay hai dấu chấm trên bảng hiệu thực chất chỉ là một lỗi xử lý của công nghệ AI chứ không phải dụng ý nghệ thuật. Anh nghĩ sao về phản ứng này?
Họa sĩ Thanh Liêm: Tôi nghĩ phản ứng đó cũng dễ hiểu trong thời điểm hiện tại, vì AI đang phát triển rất mạnh và mọi người đã quá quen với việc nhìn thấy những hình ảnh được tạo tự động tràn lan. Nhưng tôi xin khẳng định: những chi tiết đó hoàn toàn là chủ đích và được tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng trong quá trình thiết kế bối cảnh bằng tay. Sự khác biệt lớn nhất giữa con người và máy móc chính là cảm xúc, trải nghiệm thực tế và câu chuyện mà họa sĩ muốn truyền tải. AI có thể quét bối cảnh và trả kết quả cực nhanh, nhưng công nghệ không có ký ức tuổi thơ, không có lòng yêu nước để biết cài cắm những điều thiêng liêng vào đúng chỗ.
Trong thời đại AI có thể thay con người vẽ những bối cảnh anime chỉ trong vài giây, anh nghĩ việc người họa sĩ đặt cái 'tôi' cá nhân và tinh thần dân tộc vào khung hình có ý nghĩa như thế nào?
Họa sĩ Thanh Liêm: AI chắc chắn sẽ là công cụ hỗ trợ rất nhiều cho ngành sáng tạo trong tương lai, kể cả trong hoạt hình. Nhưng tôi nghĩ thứ không thể thay thế nhất vẫn là góc nhìn cá nhân và cảm xúc của người nghệ sĩ. Khi mình đặt tình yêu quê hương, ký ức hay những điều rất đời thường của Việt Nam vào trong bối cảnh, khung hình sẽ có một linh hồn riêng, một độ "ấm" mà công nghệ khó lòng tái tạo hoàn toàn được. Chính bản sắc đó là “vũ khí” bảo vệ người họa sĩ.
Anh đánh giá thế nào về vị thế của các họa sĩ hoạt hình Việt Nam trong mắt các đối tác Nhật hiện nay?
Họa sĩ Thanh Liêm: Về vị thế, họa sĩ hoạt hình Việt hiện nay được nhìn nhận tích cực hơn trước rất nhiều. Chúng ta không còn làm gia công phụ thuần túy về kỹ thuật mà đã tham gia đóng góp ý tưởng, tư duy sáng tạo sâu cho dự án. Việc các studio lớn cởi mở, giữ lại màu sắc Việt Nam trong tập phim này là minh chứng rõ nhất cho thấy họ rất tôn trọng góc nhìn của người Việt.
Từng tham gia vào hàng loạt siêu phẩm toàn cầu như Attack on Titan hay Doraemon, anh có lời khuyên nào cho các bạn trẻ cũng đang ấp ủ ước mơ "vươn ra biển lớn"?
Họa sĩ Thanh Liêm: Điều quan trọng nhất là đừng bao giờ tự giới hạn bản thân. Hiện tại, cơ hội kết nối và làm việc toàn cầu đã rộng mở hơn thời của tôi rất nhiều. Chỉ cần các bạn thực sự yêu nghề, kiên trì mài giũa kỹ năng và chịu khó học hỏi, các bạn có thể đi rất xa. Năng lực sáng tạo của người Việt không hề thua kém quốc tế, cái chúng ta cần đôi khi chỉ là thêm một chút tự tin để bước ra khỏi vùng an toàn.
Sau Doraemon, nếu có cơ hội tiếp tục tham gia vào các dự án anime bom tấn khác, anh đã có sẵn ý tưởng nào để tiếp tục đưa hình ảnh Việt Nam lên màn ảnh?
Họa sĩ Thanh Liêm: Nếu có cơ hội, tôi vẫn luôn muốn tiếp tục đưa những chất liệu cuộc sống Việt Nam vào phim theo cách gần gũi nhất. Đó có thể là những con phố nhỏ, những chiếc bảng hiệu mang vết thời gian, ẩm thực đường phố hay chính cái nhịp sống hối hả thường ngày mà bất kỳ người Việt nào nhìn vào cũng thấy thân thuộc. Cá nhân tôi rất thích những bộ anime có màu sắc đời thường, giàu cảm xúc và đào sâu vào chi tiết văn hóa nên chắc chắn sẽ tiếp tục kiên trì theo đuổi hướng đi đó.
Anh nghĩ sao về một dự án hoạt hình thuần Việt do chính người Việt làm chủ trong tương lai?
Họa sĩ Thanh Liêm: Tôi nghĩ đó là giấc mơ chung của rất nhiều anh em nghệ sĩ Việt đang làm việc ở môi trường quốc tế. Tôi luôn hy vọng trong tương lai gần, chúng ta sẽ có thêm nhiều dự án hoạt hình thuần Việt do chính người Việt làm chủ hoàn toàn, từ khâu kịch bản, sản xuất hình ảnh cho đến việc định hình bản sắc văn hóa. Việt Nam mình có kho tàng chất liệu lịch sử, văn hóa cực kỳ đẹp và thú vị để kể với bạn bè quốc tế. Tôi tin nếu được đầu tư đúng mức, có thêm thời gian và điều kiện phát triển, hoạt hình Việt Nam sẽ còn tiến rất xa trên bản đồ thế giới.
Xin cảm ơn anh đã chia sẻ!
