Ca kịch 'Hùm thiêng Yên Thế' tái hiện hào khí khởi nghĩa chống Pháp
Kịch bản văn học 'Hùm thiêng Yên Thế' đã được tác giả Hồng Hoa chắp bút, đồng thời chị cũng là tổng đạo diễn của vở ca kịch này. Phần âm nhạc quan trọng được giao cho nhạc sĩ tài ba Nguyễn Cường đảm nhận, hứa hẹn mang đến một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc.
Đề tài lịch sử lớn lao trong kịch bản mỏng
Trong phần giới thiệu, nhà sử học Dương Trung Quốc nhận định: Dù đây là tập kịch bản rất mỏng nhưng lại chứa đựng một đề tài rất lớn của lịch sử cận đại Việt Nam. Đó chính là cuộc khởi nghĩa Yên Thế chống ách đô hộ của thực dân Pháp, diễn ra ngay sau khi triều đình nhà Nguyễn ký hiệp ước đầu hàng, trao quyền bảo hộ ở Bắc Kỳ và biến cả nước trở thành thuộc địa.
Cuộc khởi nghĩa này bắt đầu từ Yên Thế rồi mở rộng ra một vùng thượng du rộng lớn ở Bắc Kỳ, kéo dài tới ngót ba thập kỷ (1884-1913). Nó từng buộc giới thực dân có lúc phải thương lượng hòa hoãn, thể hiện sức mạnh bền bỉ của nhân dân. Cuộc khởi nghĩa còn gắn kết với phong trào chống Pháp dưới ảnh hưởng của nhà yêu nước Phan Bội Châu và kết hợp được những người lính yêu nước trong đạo quân chiếm đóng của Pháp, tạo nên vụ 'Hà Thành đầu độc' gây chấn động ngay trung tâm thành phố Hà Nội vào năm 1908.
Hình tượng Hoàng Hoa Thám và thông điệp văn hóa
Vị thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa Yên Thế là Hoàng Hoa Thám (1858-1913). Tên gọi kịch bản - 'Hùm thiêng Yên Thế' chính là biểu tượng của ông, một nhân vật được nhân dân tin tưởng, ngưỡng mộ và là nỗi khiếp sợ của quân xâm lược.
Chia sẻ lý do viết kịch bản, tác giả Hồng Hoa cho biết, trong một lần đến thăm Phồn Xương, chị đọc được câu nói của người anh hùng Hoàng Hoa Thám: 'Chúng tôi gắn bó với phong tục của đất nước chúng tôi. Chúng tôi không bao giờ từ bỏ phong tục ấy, dù có phải hy sinh cả tính mạng'. Câu nói này đã thôi thúc chị viết nên tác phẩm và trở thành 'sợi chỉ đỏ' xuyên suốt, gửi gắm thông điệp sâu sắc: Văn hóa còn thì dân tộc còn.
Quá trình sáng tác và cấu trúc kịch bản
Tác giả Hồng Hoa tiết lộ, thách thức lớn nhất khi viết kịch bản là xử lý khối lượng tư liệu lịch sử đồ sộ về khởi nghĩa Yên Thế và nhân vật Hoàng Hoa Thám. Phải mất 5 năm ấp ủ và 6 tháng thực hiện, chị mới có thể hoàn thành tác phẩm.
'Hùm thiêng Yên Thế' được kết cấu theo 6 chương:
- Lời thề
- Đối đầu
- Nhập gia tùy tục
- Nước non Yên Thế
- Trăng sáng Phồn Xương
- Sống dậy sông Hồng
Âm nhạc kết hợp dân gian và bác học
Nhạc sĩ Nguyễn Cường đã dành hơn một năm để sáng tác phần âm nhạc cho vở ca kịch có thời lượng hơn 90 phút. Ông áp dụng nguyên tắc kết hợp giữa yếu tố dân gian và tính bác học trong âm nhạc.
Người xem sẽ được thưởng thức không gian âm nhạc đậm màu sắc dân gian với sự xuất hiện của nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như:
- Ca trù
- Chèo
- Hát xẩm
- Quan họ
- Các làn điệu sli, lượn của đồng bào dân tộc miền núi phía bắc
Giải pháp kinh phí và đội ngũ biểu diễn quy mô
Để đảm bảo kinh phí và chất lượng dàn dựng, nhạc sĩ Nguyễn Cường cùng ê-kíp đã chọn hướng khai thác riêng: sử dụng âm thanh thu sẵn của dàn nhạc và hợp xướng bằng công nghệ, thay vì dùng dàn nhạc giao hưởng hay hợp xướng hàng trăm người. Phương án này giúp vở diễn dễ dàng tiếp cận đông đảo công chúng với ít diễn viên hơn.
Tuy nhiên, vở ca kịch vẫn huy động lực lượng biểu diễn quy mô lớn lên tới hơn 400 người. Các vai chính được trao cho diễn viên thực lực từ Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam, như:
- Đình Khánh (vai Đề Thám)
- Thu Quỳnh (vai bà Ba Cẩn)
- Trường Linh (vai Cả Trọng)
- Bùi Trang (vai cô gái làng hoa Ngọc Hà)
Đánh giá từ chuyên gia
Nhạc sĩ Cát Vận đánh giá, việc ca kịch 'Hùm thiêng Yên Thế' chuẩn bị ra mắt là một dấu ấn quan trọng đối với âm nhạc Việt Nam, tiếp nối dòng chảy ca kịch gắn với đề tài lịch sử và chiến tranh cách mạng. Ông coi tác phẩm là dấu ấn riêng biệt của những nghệ sĩ theo đuổi âm nhạc hiện đại nhưng đã biết hòa mình vào lịch sử.
Nhà sử học Dương Trung Quốc nhận định: Sự ra mắt kịch bản 'Hùm thiêng Yên Thế' và trình diễn vở ca kịch liên quan đến trang sử vẻ vang của cuộc khởi nghĩa Yên Thế chắc chắn sẽ là một dấu ấn tích cực, mang lại cho công chúng những giá trị lịch sử dân tộc qua ngôn ngữ nghệ thuật vừa truyền thống vừa hiện đại.
