Claude Monet và tham vọng vượt qua Manet
Claude Monet, nhà tiên phong của trường phái Ấn tượng, luôn ấp ủ khát vọng vượt qua người đàn anh Édouard Manet. Bức tranh 'Bữa trưa trên bãi cỏ' (Déjeuner sur l'herbe) của Monet, với kích thước 4,65 mét x 6 mét, được thực hiện từ mùa xuân năm 1865, nhằm cạnh tranh trực tiếp với tác phẩm cùng tên của Manet từng gây chấn động tại Triển lãm của những người bị từ chối năm 1863.
Dự án đồ sộ này được Monet chuẩn bị kỹ lưỡng với nhiều bản phác thảo, nhưng cuối cùng không thể hoàn thành. Năm 1878, bức tranh bị đem cầm cố cho chủ nhà để trả nợ tiền thuê nhà nhiều tháng. Sáu năm sau, Monet lấy lại được nhưng tác phẩm đã bị mốc do để trong tầng hầm ẩm ướt, chỉ có thể khôi phục ba phần, trong đó phần trung tâm còn lại đến ngày nay.
Vượt qua nguyên mẫu - Thách thức từ Gustave Courbet
Để hiểu tham vọng của Monet, cần nhắc lại rằng bức 'Bữa trưa trên bãi cỏ' của Manet đã gây ra một vụ bê bối lớn năm 1863. Monet, kém Manet 8 tuổi, quyết tâm vượt qua biểu tượng hiện đại này. Tuy nhiên, dự án vấp phải nhiều khó khăn. Gustave Courbet, bậc thầy vẽ tranh khổ lớn và là nguyên mẫu cho nhân vật người đàn ông ngồi bên trái trong tranh, đã có những tác động trái chiều: có bằng chứng cho thấy Courbet khuyến khích, nhưng cũng có ý kiến cho rằng ông can ngăn Monet. Cuối cùng, Monet từ bỏ dự án vào tháng 4 năm 1866.
Lý do thuyết phục nhất cho sự thất bại này là khó khăn trong việc kết hợp tính tức thời đặc trưng của trường phái Ấn tượng vào một bức tranh khổng lồ. Trang phục được phác họa hơn là vẽ, khuôn mặt nổi bật nhờ nét vẽ mờ ảo và đốm sáng, mang đến sự thô bạo nhất định. Việc khôi phục hiệu ứng tự nhiên của ánh sáng trên quy mô như tranh Kinh Thánh hay thần thoại là một thách thức lớn. Làm thế nào để mang lại cho các nhân vật dã ngoại tầm vóc của anh hùng lịch sử?
Chi tiết đáng chú ý về nhân vật trong tranh
Monet đã lấy mẫu cho nhân vật người đàn ông đứng từ người bạn họa sĩ Frédéric Bazille. Bazille cao 1,88 mét, nổi bật so với chiều cao trung bình của đàn ông Pháp thời đó chỉ 1,65 mét. Trong tất cả các bức tranh trường phái Ấn tượng, Bazille dễ dàng được nhận ra nhờ chiều cao vượt trội.
Bức 'Bữa trưa trên bãi cỏ' dù dang dở nhưng đã trở thành cột mốc quan trọng trong sự nghiệp của Monet, mở đường cho những kiệt tác sau này như 'Chim ác là' - bức tranh mùa đông tái hiện cái lạnh, sự tĩnh lặng và ánh sáng mong manh. Chính nhà phê bình Louis Leroy đã dùng từ 'ấn tượng' để mỉa mai một bức tranh của Monet, vô tình khai sinh tên gọi cho cả một trường phái nghệ thuật vĩ đại.
Theo Gerard Denizeau, qua phân tích 45 kiệt tác lớn nhất, cuốn sách mới của Omega+ và NXB Thế Giới giúp độc giả hiểu thêm về cuộc đời và phong cách của người dẫn dắt trường phái Ấn tượng.
