Giới trẻ thay đổi thói quen chống nắng: Từ ám ảnh đến hiểu biết khoa học
Trong bối cảnh thời tiết nắng nóng gay gắt tại Việt Nam, việc bảo vệ da khỏi tác hại của ánh nắng mặt trời đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhiều bạn trẻ. Không còn là hành động đối phó tạm thời, chống nắng dần hình thành như một thói quen có ý thức, được xây dựng trên nền tảng hiểu biết khoa học về làn da.
Hành trình từ ám ảnh đến cân bằng
Chu Thúy Quỳnh, sinh viên Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng, chia sẻ về giai đoạn từng ám ảnh với ánh nắng: "Mình từng ra đường là phải che kín hết mức có thể. Sau này, khi tìm hiểu kỹ hơn, mình mới bớt hoang mang". Cô đã xây dựng chu trình chăm sóc da đơn giản gồm ba bước cơ bản: làm sạch, dưỡng ẩm và chống nắng mỗi ngày. "Quan trọng nhất là bôi lại kem chống nắng, trước đây mình hay quên. Khi mình làm đều đặn, da ổn định hơn thì mình cũng đỡ lo hơn".
Trần Minh Hoàng (26 tuổi), cư dân quận Bình Thạnh, TP.HCM, làm việc trong lĩnh vực marketing, lại tiếp cận việc chống nắng theo cách khác. Công việc thường xuyên phải quay phim ngoài trời và di chuyển liên tục buộc anh phải tìm giải pháp thích hợp. "Mình chọn loại kem chống nắng 'nhẹ mặt' để dùng hằng ngày, còn khi đi làm ngoài trời thì mang thêm xịt chống nắng để dặm lại cho nhanh". Sau nhiều thử nghiệm, Hoàng nhận ra vấn đề không chỉ nằm ở mỹ phẩm: "Có lúc mình dùng treatment (điều trị da) mạnh quá, da nhạy cảm hơn dưới ánh nắng. Sau đó mình phải điều chỉnh lại, ngủ đủ giấc, uống nước nhiều hơn. Da khỏe thì chống nắng mới hiệu quả".
Lê Thảo Vy (24 tuổi, sống tại khu dân cư Vinhome Central Park, TP.HCM), một freelancer, từng từ chối nhiều chuyến đi chỉ vì sợ nắng làm da sạm. Nhưng những trải nghiệm bị bỏ lỡ khiến cô suy nghĩ lại. "Bây giờ mình vẫn chống nắng, nhưng không còn quá căng thẳng. Mình chọn đi ra đường vào giờ nắng chưa gắt, hoặc tìm chỗ nghỉ khi cần". Thay vì theo đuổi các bước chăm sóc da phức tạp, Vy tập trung vào dưỡng ẩm và phục hồi da sau khi tiếp xúc nắng. "Mình nghĩ da không cần phải hoàn hảo mọi lúc. Khi mình thoải mái hơn, mình thấy việc chăm da cũng nhẹ nhàng hơn rất nhiều".
Tác hại âm thầm của tia UV
Theo bác sĩ da liễu Lê Thị Ngọc Duyên (Bệnh viện Phương Nam), tia UVB thường tăng mạnh từ khoảng 10 giờ đến 14 giờ, đặc biệt trong mùa hè. Đây là thời điểm da dễ bị tổn thương nhất với các biểu hiện như rám nắng, bỏng rát, thậm chí phồng rộp nếu tiếp xúc quá lâu. UVB chủ yếu tác động lên lớp thượng bì, lớp ngoài cùng của da, nên những tổn thương xuất hiện gần như ngay lập tức.
"Rất nhiều người chỉ nhận ra tác hại khi da đã đỏ rát hoặc bong tróc. Nhưng đó mới chỉ là phần nổi. Việc lớp da dày lên sau khi tiếp xúc UVB thực chất là phản ứng tự vệ, nhưng cũng đồng thời khiến da hấp thụ và tán xạ tia UV nhiều hơn, dẫn đến nguy cơ tổn thương sâu hơn", bác sĩ Duyên chia sẻ.
Trái ngược với UVB, tia UVA lại âm thầm hơn với cường độ ổn định suốt cả ngày, không phụ thuộc vào thời điểm nắng gắt. Đáng chú ý, loại tia này có thể xuyên qua kính cửa sổ, kính xe - điều mà nhiều người thường bỏ qua khi nghĩ rằng chỉ cần tránh nắng trực tiếp là đủ.
"UVA mới là yếu tố khiến da lão hóa sớm", bác sĩ Duyên nhấn mạnh. "Tia này xuyên sâu xuống lớp bì, phá vỡ cấu trúc collagen và elastin, khiến da mất độ đàn hồi theo thời gian. Những nếp nhăn, tình trạng chùng da hay sạm màu không xuất hiện ngay, nhưng tích lũy từng ngày".
Những tác động lâu dài của tia cực tím không dừng lại ở yếu tố thẩm mỹ. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, ung thư da hiện chiếm khoảng 1/3 tổng số ca ung thư trên toàn cầu. Việc tiếp xúc kéo dài với ánh nắng, đặc biệt từ khi còn nhỏ, có liên quan mật thiết đến nguy cơ mắc các dạng ung thư da như u hắc tố hay ung thư tế bào đáy.
Chọn kem chống nắng thông minh
Giữa vô vàn sản phẩm trên thị trường, việc chọn kem chống nắng đôi khi trở thành thách thức đối với người dùng. Các chuyên gia khuyến nghị bắt đầu từ những tiêu chí cơ bản.
SPF từ 30 trở lên là mức tối thiểu để bảo vệ da khỏi tia UVB. Tuy nhiên, SPF cao không đồng nghĩa với bảo vệ toàn diện nếu thiếu yếu tố "phổ rộng" (broad spectrum) - khả năng chống cả UVA và UVB.
"Nhiều người chỉ chăm chăm chọn SPF 50 hay 70 mà quên kiểm tra khả năng chống UVA. Trong khi chính UVA mới là nguyên nhân của lão hóa và ung thư da", bác sĩ Duyên nói.
Việc chọn kết cấu phù hợp với từng loại da cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng:
- Da dầu có thể ưu tiên dạng gel để tránh bít tắc
- Da khô phù hợp hơn với dạng kem
- Với những vùng nhạy cảm như môi hay vùng quanh mắt, các sản phẩm dạng thỏi hoặc chuyên dụng sẽ giúp kiểm soát tốt hơn
Cách bôi kem chống nắng cũng được bác sĩ đánh giá rất quan trọng. Không ít người vẫn giữ thói quen chỉ bôi kem chống nắng khi trời nắng gắt. Thực tế, tia UVA vẫn hiện diện ngay cả khi trời nhiều mây hoặc khi bạn ở trong nhà gần cửa sổ.
"Chúng tôi luôn khuyến nghị sử dụng kem chống nắng mỗi ngày, ngay cả khi không ra ngoài nhiều. Đó là cách bảo vệ da bền vững nhất", bác sĩ Duyên chia sẻ và đưa ra lời khuyên cụ thể:
- Bôi kem chống nắng trước khi ra ngoài khoảng 15-20 phút để phát huy hiệu quả
- Bôi lại sau mỗi 2 giờ, hoặc ngay sau khi bơi, đổ mồ hôi
- Kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như đội mũ rộng vành, mặc áo chống nắng
- Cân nhắc sử dụng viên uống chống nắng để tăng hiệu quả bảo vệ toàn diện
Ba câu chuyện cá nhân cùng những phân tích chuyên môn đã vẽ nên bức tranh toàn cảnh về sự thay đổi trong nhận thức của giới trẻ về việc chống nắng. Từ chỗ là nỗi ám ảnh, việc bảo vệ da dưới ánh nắng đã trở thành một phần của lối sống lành mạnh, được thực hiện một cách khoa học và cân bằng.
