Khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển và len lỏi vào mọi lĩnh vực, một nghề mới âm thầm xuất hiện với mức thu nhập khiến nhiều người bất ngờ: huấn luyện AI. Đằng sau những chatbot thông minh là đội ngũ chuyên gia dành hàng trăm giờ để dạy AI cách suy nghĩ như con người. Công việc này không chỉ đòi hỏi chuyên môn cao mà còn đi kèm áp lực ít ai nhìn thấy.
Luật sư kiêm huấn luyện viên AI
Jessica Crutcher, một luật sư người Mỹ, là một trong những người làm công việc đặc biệt này. Sau khi kết thúc ngày làm việc với các vụ kiện, cô bước vào "ca đêm" tại nhà để huấn luyện các mô hình AI. Thông qua nền tảng tuyển dụng chuyên gia Mercor, Jessica nhận các dự án yêu cầu xây dựng tình huống pháp lý mà máy móc khó giải quyết. Có tuần, cô sáng tạo ra vụ kiện liên quan đến giao dịch dầu khí; tuần khác, cô nghĩ ra hồ sơ xin tị nạn với hàng loạt tình tiết phức tạp. Sau đó, Jessica đưa các tình huống này cho AI xử lý, đánh giá từng câu trả lời, chỉ ra điểm đúng sai và hướng dẫn hệ thống cách lập luận chính xác hơn.
Phần khó nhất, theo Jessica, là liên tục nghĩ ra những "bài toán" và "kịch bản" mà AI chưa thể tự làm. Hàng giờ ngồi trước màn hình, cô phải tạo ra các kịch bản vừa thực tế vừa đủ phức tạp để đánh bại mô hình AI. Công việc đòi hỏi sự tập trung cao độ và khả năng tư duy sáng tạo không ngừng.
Động lực không chỉ là tiền
Jessica cho biết điều khiến cô gắn bó với nghề huấn luyện AI không hoàn toàn nằm ở tiền bạc. Theo cô, AI đang thay đổi ngành luật với tốc độ rất nhanh và việc trực tiếp tham gia đào tạo công nghệ giúp bản thân không bị tụt lại phía sau. Trong bối cảnh ngày càng nhiều phần mềm có thể rà soát hợp đồng, tra cứu án lệ hay xử lý công việc pháp lý lặp đi lặp lại, Jessica coi hiểu AI là cách duy trì lợi thế nghề nghiệp trong tương lai.
Jessica không phải trường hợp cá biệt. Ngày càng nhiều luật sư, thẩm phán đã nghỉ hưu và chuyên viên pháp lý tham gia huấn luyện AI qua các công ty như Mercor hay Micro1. Nhiệm vụ của họ là xây dựng tình huống "khó nhằn", chấm điểm câu trả lời của chatbot và truyền đạt cho AI cách một luật sư giàu kinh nghiệm phân tích vấn đề.
Thu nhập hấp dẫn nhưng áp lực cao
Theo Mercor, các chuyên gia pháp lý có thể nhận thù lao từ 100-200 USD (khoảng 2,6-5,2 triệu đồng) mỗi giờ, tùy theo kinh nghiệm và độ phức tạp của dự án. Micro1 cũng trả mức thu nhập cạnh tranh dựa trên vai trò và năng lực của từng chuyên gia.
Harrison Margolin, một luật sư khác, mới thử sức với nghề huấn luyện AI sau nhiều năm làm việc tại các công ty luật ở Thung lũng Silicon. Dù làm trong môi trường công nghệ, nơi anh làm việc lại cấm luật sư sử dụng AI trong hồ sơ khách hàng và nhiều đồng nghiệp cho rằng đây chỉ là trào lưu nhất thời. Margolin lại nhìn thấy điều ngược lại. Anh tin rằng sự dè dặt của mọi người tạo cơ hội để mình đi trước. Sau khi nhìn thấy tin tuyển dụng của Micro1 trên LinkedIn, anh nhanh chóng đăng ký và bắt đầu nhận các dự án kiểm tra khả năng của những mô hình AI tiên tiến nhất.
Những nhiệm vụ "khó nhằn"
Một trong những nhiệm vụ khó nhất của Margolin là tạo ra các vụ sáp nhập doanh nghiệp xuyên biên giới với hàng loạt xung đột pháp lý chồng chéo. Anh còn phải tự soạn hợp đồng giả, tài liệu pháp lý giả và xây dựng bộ tiêu chí chấm điểm để đánh giá câu trả lời của AI.
Theo Isabel Yishu Yang, người phụ trách các dự án huấn luyện AI tại Micro1, công việc này giống như biến các luật sư thành những giảng viên đang trực tiếp dạy AI tư duy.
Dạy AI cũng là cách phát triển tư duy nghề nghiệp
Khác với lập trình, nơi AI có thể học từ hàng tỷ dòng mã nguồn công khai và kiểm tra ngay kết quả đúng sai, kiến thức pháp luật phần lớn nằm trong tài liệu trả phí hoặc hợp đồng bảo mật. Ngay cả văn bản công khai cũng hiếm khi giải thích vì sao luật sư lại chọn lập luận theo hướng đó. Chính khoảng trống này khiến các chuyên gia huấn luyện AI trở thành mắt xích không thể thay thế.
Charley Kelsey, luật sư chuyên về lĩnh vực giải trí, từng làm việc tại hãng phim Lionsgate. Khi còn ở đó, anh không được phép sử dụng AI vì khách hàng không chấp nhận công nghệ này trong hồ sơ pháp lý. Thay vì chờ ngành luật thay đổi, Kelsey mở văn phòng riêng và tham gia dự án huấn luyện AI của Micro1. Có lần, anh phải tự tạo ra một trò chơi điện tử giả với ảnh chụp màn hình, logo, áp phích quảng bá và hợp đồng cấp phép, sau đó cố tình cài cắm vấn đề về bản quyền và nhãn hiệu để xem AI có phát hiện được bao nhiêu.
Công việc này thay đổi chính cách hành nghề của Kelsey. Anh cho biết trước đây, luật sư thường dựa vào kinh nghiệm và trực giác để nhanh chóng đưa ra câu trả lời. Nhưng khi phải dạy AI từng bước phân tích, anh buộc phải xem xét kỹ toàn bộ quá trình lập luận của mình. Anh nhớ có lần khách hàng hỏi liệu một con gấu nhồi bông có thể đăng ký bản quyền hay không. Ban đầu, phản xạ của anh là "không". Tuy nhiên, sau khi phân tích từng bước giống như dạy AI, Kelsey phát hiện có án lệ xem tác phẩm nhồi xác động vật là một dạng điêu khắc và vì vậy vẫn có khả năng được bảo hộ bản quyền.
Dần dần, công việc phụ "huấn luyện AI" không còn là nghề tay trái. Tháng 6 vừa qua, Kelsey quyết định rời công việc luật sư toàn thời gian để gia nhập Micro1.
AI không cướp việc của luật sư
Dù trực tiếp đào tạo AI mỗi ngày, Kelsey không cho rằng mình tạo ra công cụ "cướp việc" của các luật sư. Theo anh, AI có thể soạn hợp đồng nhanh hơn, tóm tắt tài liệu hiệu quả hơn hay hỗ trợ nghiên cứu pháp lý, nhưng vẫn chưa thể trấn an một khách hàng đang lo lắng, cảm nhận được bầu không khí trong đàm phán hay tranh luận trước tòa. Thứ AI thực sự có thể thay thế, theo Kelsey, là những công việc lặp đi lặp lại không đòi hỏi nhiều khả năng phán đoán. Còn với những quyết định cần kinh nghiệm, trực giác và sự thấu hiểu con người, vai trò của chuyên gia vẫn rất khó bị thay thế. Nghịch lý thú vị là để AI tiến gần hơn tới điều đó, chính con người vẫn đang miệt mài dạy từng bước cho máy móc cách suy nghĩ.
