Gần 14 triệu lượt khách quốc tế cùng sự sôi động của du lịch nội địa đã thúc đẩy doanh thu lưu trú, ăn uống, lữ hành tăng nhanh hơn mức bình quân chung. Tuy nhiên, bài toán lớn hơn là chuyển dòng khách thành dòng tiền và giữ giá trị ở lại địa phương.
Dịch vụ du lịch “vượt” bán lẻ
Bức tranh tiêu dùng trong 7 tháng năm 2026 ghi nhận mức tăng khá cao, trong đó sự bứt tốc của du lịch, lưu trú và ăn uống trở thành một trong những động lực đáng chú ý. Dòng khách quốc tế tiếp tục tăng 2 chữ số, trong khi mùa du lịch hè thúc đẩy nhu cầu đi lại của khách nội địa, tạo thêm sức mua tại nhiều trung tâm du lịch trên cả nước.
Theo số liệu của Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 7.2026 ước đạt 669.100 tỉ đồng, tăng 0,9% so với tháng trước và tăng 14,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính chung 7 tháng, chỉ tiêu này đạt khoảng 4,556 triệu tỉ đồng, tăng 13,1%; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng vẫn đạt 7,5%.
Đáng chú ý, những lĩnh vực gắn trực tiếp với hoạt động du lịch có tốc độ tăng cao hơn bán lẻ hàng hóa. Doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống trong 7 tháng ước đạt 580.600 tỉ đồng, tăng 15,9%; doanh thu du lịch lữ hành đạt 59.300 tỉ đồng, tăng 16,3% trong khi doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt khoảng 3,441 triệu tỉ đồng, tăng 12,7%. Như vậy, người dân không chỉ chi cho hàng hóa thiết yếu mà còn dành nhiều hơn cho đi lại, nghỉ dưỡng, ăn uống, vui chơi và trải nghiệm. Đây cũng là những nhóm nhu cầu hưởng lợi trực tiếp khi thị trường du lịch trong nước và quốc tế khởi sắc.
Du lịch trở thành lực kéo thương mại
Trong 7 tháng, VN đón khoảng 13,9 triệu lượt khách quốc tế, tăng 13,8% so với cùng kỳ năm 2025 và hoàn thành khoảng 56% mục tiêu đón 25 triệu lượt khách trong cả năm. Riêng tháng 7, dù vẫn là giai đoạn thấp điểm của nhiều thị trường, lượng khách quốc tế đạt khoảng 1,67 triệu lượt, tăng 6,6% so với cùng kỳ. Phần lớn chi tiêu của du khách được phân bổ sang nhiều ngành, tạo hiệu ứng lan tỏa rộng hơn con số doanh thu trực tiếp của doanh nghiệp lữ hành.
Điều này thể hiện khá rõ tại các địa phương có thế mạnh du lịch. Trong 7 tháng, doanh thu lưu trú, ăn uống tại các "trung tâm du lịch" như Quảng Ninh và Khánh Hòa cùng tăng khoảng 20,4%; Đà Nẵng tăng 20%; Lâm Đồng tăng 19,3% và Huế tăng 19,2%. Doanh thu du lịch lữ hành tại Lâm Đồng tăng 39,6%, Khánh Hòa tăng 30,1%, Huế tăng 28,5% và Quảng Ninh tăng 26,4%.
Tại các thị trường có quy mô lớn, sức mua cũng duy trì đà tăng tích cực. Doanh thu bán lẻ hàng hóa tại Đà Nẵng tăng 14,2%, Quảng Ninh tăng 14%, Hà Nội tăng 12,9% và TP.HCM tăng 12,1%. Doanh thu lưu trú, ăn uống và lữ hành tại những địa bàn này cũng đều tăng 2 chữ số.
Trao đổi với Thanh Niên, TS Dương Đức Minh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch TP.HCM, nhận định điều đáng chú ý không chỉ là doanh thu du lịch lữ hành tăng 16,3%, mà còn ở việc du lịch đang góp phần làm thay đổi cấu trúc thị trường tiêu dùng VN. Trước đây, người dân chủ yếu chi tiêu để sở hữu hàng hóa thì hiện nay, nhu cầu dành cho trải nghiệm ngày càng tăng. Đây là sự chuyển dịch từ nền kinh tế hàng hóa sang nền kinh tế trải nghiệm, trong đó du lịch giữ vai trò dẫn dắt quan trọng. Kết quả hiện nay không đơn thuần đến từ việc lượng khách tăng mà còn là thành quả của quá trình tích lũy giá trị điểm đến trong nhiều năm. Khi một địa phương liên tục đầu tư vào hạ tầng, cảnh quan, môi trường, bản sắc văn hóa, chất lượng dịch vụ và năng lực quản trị, điểm đến sẽ dần hình thành "quyền lực tiêu dùng". Việc doanh thu lưu trú, ăn uống và du lịch lữ hành cùng tăng nhanh hơn mức bình quân chung cho thấy du lịch không còn chỉ đi sau thương mại để hưởng lợi, mà đang trở thành một lực kéo của thương mại.
Ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á, nhấn mạnh du lịch đang trở thành một trong những động lực kích cầu tiêu dùng trong nước. Khi du khách di chuyển, một chuỗi nhu cầu đồng thời được hình thành, từ vận tải, lưu trú, ẩm thực đến mua sắm, vui chơi và giải trí. Khách du lịch còn muốn mua hàng tại chợ truyền thống, siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại và các cơ sở kinh doanh địa phương. Từ đó, sự tăng trưởng của du lịch góp phần hỗ trợ đà tăng của cả bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng.
Giữ khách lâu, giữ dòng tiền ở lại
Dù mối liên hệ giữa lượng khách và sức mua thể hiện khá rõ, các chuyên gia cho rằng vẫn không thể đồng nhất hoàn toàn việc đón đông khách với hiệu quả kinh tế cao.
TS Dương Đức Minh chỉ ra một địa phương có lượng khách lớn nhưng thời gian lưu trú ngắn, ít sản phẩm trải nghiệm và ít cơ hội mua sắm thì chưa chắc giữ lại được nhiều giá trị. Ngược lại, một điểm đến có lượng khách vừa phải nhưng khiến du khách ở lâu hơn, tham gia nhiều hoạt động hơn và sử dụng nhiều sản phẩm địa phương hơn có thể tạo hiệu quả kinh tế lớn hơn. Vì thế, nhiều điểm đến đang chuyển trọng tâm từ tăng lượng khách sang tăng "độ sâu trải nghiệm". Khi du khách ở lại thêm một đêm, xem một chương trình nghệ thuật, tham gia lớp học thủ công, thưởng thức ẩm thực địa phương hay mua thêm một sản phẩm OCOP, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở khoản chi trực tiếp mà còn lan tỏa đến cả chuỗi cung ứng phía sau. Đầu tiên là các dịch vụ trực tiếp gồm lưu trú, nhà hàng, vận tải, lữ hành và giải trí. Thứ hai là kinh tế địa phương, bao gồm nông nghiệp, thủy sản, làng nghề, chế biến thực phẩm, logistics, bán lẻ và các hộ kinh doanh nhỏ. Thứ ba là kinh tế sáng tạo và "kinh tế ký ức".
Ông Phạm Hải Quỳnh gọi du khách là "lực lượng tiêu dùng lưu động", mang dòng tiền từ bên ngoài vào bổ sung trực tiếp cho nền kinh tế địa phương. Chi tiêu này trước hết thúc đẩy tiêu thụ nông sản, thủy sản, đặc sản và sản phẩm OCOP; đồng thời tạo doanh thu cho hàng không, đường sắt, xe khách, taxi, xe công nghệ, bán lẻ, hàng thủ công mỹ nghệ, biểu diễn nghệ thuật, spa và trị liệu truyền thống. Tuy nhiên, mức độ lan tỏa phụ thuộc lớn vào khả năng tổ chức sản phẩm, kết nối dịch vụ và giữ chân khách. Nếu sản phẩm rời rạc, điểm mua sắm thiếu hấp dẫn, giá cả không minh bạch hoặc hoạt động ban đêm nghèo nàn, địa phương vẫn có thể bỏ lỡ nguồn thu dù lượng khách tăng.
Trong những tháng còn lại của năm, các chuyên gia khuyến nghị du lịch VN cần quyết liệt chuyển từ tăng trưởng số lượng sang tăng trưởng giá trị. Thay vì chỉ quảng bá cảnh đẹp, mỗi điểm đến phải tạo ra nhiều lý do để khách ở lại, chi tiêu và quay trở lại. TS Dương Đức Minh đề xuất thiết kế chuỗi trải nghiệm liên tục trong ngày, từ khám phá thiên nhiên, văn hóa và đời sống địa phương đến ẩm thực, nghệ thuật, mua sắm và vui chơi ban đêm.
Ông Phạm Hải Quỳnh gợi ý ưu tiên các sản phẩm giá trị cao như du lịch chăm sóc sức khỏe, MICE, thể thao, sinh thái và cộng đồng; đồng thời cá nhân hóa trải nghiệm, phát triển kinh tế ban đêm, liên kết điểm đến và đưa đặc sản, sản phẩm OCOP vào hệ thống bán lẻ minh bạch. VN cũng cần đơn giản hóa thủ tục nhập cảnh, mở rộng đường bay, kích cầu mùa thấp điểm, nâng chất lượng nhân lực và đẩy mạnh ứng dụng số để tăng giá trị từ du khách.
Thu hút khách mới chỉ tạo ra dòng người; giữ khách lâu mới tạo ra dòng tiền. Còn giữ được giá trị trong nền kinh tế địa phương mới thực sự tạo nên tăng trưởng du lịch bền vững.
TS Dương Đức Minh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch TP.HCM
