Xóm Thượng Tứ là tên gọi quen thuộc của một đoạn phố trên đường Đinh Tiên Hoàng, lưu thông một chiều ra hướng Trần Hưng Đạo, thuộc phường Phú Xuân, TP Huế. Tên gọi này bắt nguồn từ viện Thượng Tứ thời xưa, nơi cai quản và chăm nom ngựa kéo xe cho vua. Con đường dài 1.953 m, trước năm 1976 mang tên Đinh Bộ Lĩnh, nay là Đinh Tiên Hoàng, còn dân gian gọi là đường Thượng Tứ. Tuy nhiên, xóm Thượng Tứ chỉ đoạn khoảng 200 m từ cửa Thượng Tứ hướng về sông Hương, nơi tập trung nhiều hàng quán gia truyền.
Những quán ăn gia truyền nức tiếng
Trong số các quán xá lâu đời, tiệm bánh khoái Lạc Thiện (số 6 Đinh Tiên Hoàng) xuất hiện từ những năm 1960, nổi tiếng với bánh khoái giòn tan, nhân tôm tươi, nấm hương, rau sống sạch sẽ. Kế bên là quán Lạc Thành, được xem như “người anh em”, phục vụ mì xào giòn, y phủ mỳ thánh, súp măng cua bột báng – điểm đến quen thuộc của các gia đình Huế có điều kiện vào cuối tuần.
Vài năm trở lại đây, quán chè mợ Tôn Đích cạnh Lạc Thành thu hút đông bạn trẻ với các mẹt chè được giới thiệu trên mạng xã hội. Ngoài ẩm thực, khu vực Thượng Tứ còn có các hiệu ảnh lưu giữ hình ảnh xưa như Tôn Thất Dung, Maria Mộng Hoa, Đông Nam Á, Cửa Thượng Tứ, Phi Long; nhà sách Kim Cúc, Ái Hoa; nhà may Mỹ Lệ; Hương Bình lữ quán từng là nơi dừng chân của giới tao nhân mặc khách; nhà thuốc Bắc Phước Thọ đường; cửa hàng thuốc lá Cẩm Lệ.
Nhà may Mỹ Lệ – giữ hồn áo dài truyền thống
Ông Phạm Văn Chiến, con trai chủ tiệm may Mỹ Lệ, cho biết: “Đã gần 70 năm gắn bó, bản thân tôi cũng chứng kiến nhiều đổi thay của xóm Thượng Tứ, từ không gian phố xá, nhà cửa đến những lớp người đến rồi đi nhưng tiệm chúng tôi vẫn vậy, vẫn chiếc bàn và tấm biển hiệu truyền từ thời cha tôi đến giờ”. Dù nhiều thương hiệu áo dài cách tân, Mỹ Lệ vẫn giữ phong cách may truyền thống, được nhóm khách hàng trung niên, cao tuổi yêu thích. Ông Chiến chia sẻ có vài khách quen từ nước ngoài mỗi khi về Huế vẫn tìm đến tiệm để may áo dài.
Cửa Thượng Tứ – huyết mạch giao thông thời Nguyễn
Kinh thành Huế có 8 cổng, mỗi cổng có hai tên: một do triều đình nhà Nguyễn đặt, một do dân gian gọi. Nhà nghiên cứu Phạm Đức Thành Dũng (nguyên cán bộ Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế) giải thích: “Là một cổng thành nằm ở hướng Đông Nam, rất gần với kinh thành nên gắn liền với những di tích quan yếu nhất, chính vì vậy cửa Thượng Tứ như là một huyết mạch giao thông giữa trong nội thành và ngoài nội thành, cũng như là huyết mạch giao thông từ bờ bắc qua bờ nam vì gần những cây cầu. Từ cửa Thượng Tứ đi vào khoảng 1 km là tất cả các cơ quan trọng yếu, nâng đỡ cả một triều đại tồn tại 143 năm”.
Xóm Thượng Tứ xưa và nay
Bà Tôn Nữ Kim Lục, truyền nhân quán chè mợ Tôn Đích, nhớ lại: “Ông cố của tôi làm quan trong triều và lập nghiệp ở đây. Ngày xưa từ thành nội đi ra nơi này chỉ toàn là lau sậy, đất đỏ. Ngày nay, xóm Thượng Tứ gắn liền với con đường tham quan kinh thành được khách thập phương ghé thăm, lưu trú nên nhộn nhịp hơn”. Cùng với sự phát triển du lịch, xóm Thượng Tứ đã bắt kịp nhịp sống hiện đại: ông Chiến ban ngày bận tiếp đón khách may đo, quán chè bà Kim Lục nhộn nhịp khi phố lên đèn, tiệm Lạc Thiện mở cửa từ sáng đến khuya với nhiều món ăn khác nhau. Tất cả tạo nên một nét riêng của xóm Thượng Tứ xưa.
