Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn âm thầm chờ được đánh thức. Đoàn tàu di sản “5 Cửa Ô” kết nối Thủ đô Hà Nội với vùng đất Kinh Bắc đã trở thành một “bảo tàng sống” di động, nơi giáo dục, văn hóa và tình yêu quê hương hòa quyện trên mỗi dặm đường ray.
Đoàn tàu “5 Cửa Ô” – Khi đường sắt khoác áo văn hóa
Ngày 19/8/2025 đánh dấu cột mốc lịch sử cho ngành đường sắt Việt Nam khi đoàn tàu “5 Cửa Ô” chính thức khánh thành. Đây là công trình trọng điểm chào mừng Cách mạng Tháng Tám, nằm trong số 250 sản phẩm tiêu biểu của cả nước và được Thủ tướng Chính phủ cắt băng khánh thành.
Ông Tào Đức Hiệp, Giám đốc đơn vị Quản lý đoàn tàu, cho biết sau 7 tháng vận hành, hành trình đã đón hơn 61.000 lượt khách. Con số này không chỉ chứng minh sự thành công về dịch vụ mà còn cho thấy nhu cầu tìm về nguồn cội của nhân dân rất lớn. Lịch trình tàu được thiết kế tinh tế: từ thứ Ba đến thứ Sáu ưu tiên chuyến sáng, cuối tuần tăng cường 2 chuyến/ngày, thứ Hai bảo dưỡng kỹ thuật. Hành trình xuất phát từ Ga Hà Nội, qua cầu Long Biên cổ kính, Ga Gia Lâm, Ga Yên Viên, dừng tại Ga Từ Sơn (Bắc Ninh). Từ đây, chỉ mất 5 phút trung chuyển, du khách đặt chân đến Đền Đô – nơi thờ tám vị vua triều Lý, biểu tượng rực rỡ của văn hiến Việt Nam.
Những “người dẫn chuyện” thầm lặng trên hành trình di sản
Khác với những chuyến tàu thông thường, đội ngũ nhân viên trên tàu “5 Cửa Ô” mang sứ mệnh bảo tồn văn hóa. Ông Nguyễn Văn Thi, Trưởng tàu an toàn thuộc Chi nhánh Đoàn tiếp viên Đường sắt Hà Nội, chia sẻ toàn bộ đội ngũ khoảng 10 người, từ lái tàu đến tiếp viên, đều được đào tạo bài bản để mang lại trải nghiệm tinh tế. Dù thu nhập ở mức bình thường, nhưng sự trân trọng của hành khách chính là nguồn động viên lớn nhất. Điểm nhấn độc đáo là du khách được thưởng thức nhạc Xẩm tàu điện “keng keng” – nét văn hóa đặc thù của Hà Nội xưa – ngay trên toa tàu, tạo không gian hoài cổ đưa du khách về với ký ức thập kỷ trước.
Những đại gia đình xuyên Việt và “tiết học” lịch sử đặc biệt
Sức hút của hành trình di sản nằm ở khả năng gắn kết các thế hệ. Phóng viên đã gặp bạn An Nguyên (14 tuổi) và Tô Phan Hoàng Nguyên (17 tuổi) cùng đại gia đình 30 người từ Tuy Hòa (Đắk Lắk) ra Hà Nội nhân dịp Lễ Giỗ Tổ và 30/4-1/5. An Nguyên hào hứng: “Lần đầu em được xem hát xẩm và quan họ trực tiếp, hay hơn xem trên ti vi.” Hoàng Nguyên cho biết 3 ngày tại Thủ đô là cơ hội quý để “chạm” vào lịch sử, ngưỡng mộ công lao các vị anh hùng dân tộc.
Ở một góc toa tàu, cụ bà Trần Thị Lan (89 tuổi, phố Định Công) mỉm cười hạnh phúc bên đoàn con cháu 14 người. Đây là lần đầu cụ đi tàu hiện đại và đẹp đến thế. “Bà vui lắm, vừa được nghe hát xẩm, lại được đi lễ đền Đô. Đi cả nhà thế này càng vui hơn,” cụ Lan nói. Chị Nguyễn Thị Hòa, giáo viên Vinschool, chọn chuyến tàu để giáo dục con trẻ, mong muốn hai con trai có trải nghiệm thực tế bồi đắp vốn kiến thức văn hóa và tình yêu đất nước. Chị đánh giá trải nghiệm “trên 5 sao” và tin rằng đây là cách tốt nhất xây dựng nhân cách cho “công dân mới”.
Điểm chạm văn hóa trong mắt bạn bè quốc tế
Ông Marc Kramer, Giảng viên cao cấp về Khởi nghiệp tại Đại học VinUniversity, đã sống ở Việt Nam ba năm, đi cùng đồng nghiệp và hai con trai. Ông nhận xét: “Tàu rất đẹp và thoải mái, đội ngũ nhân viên chu đáo, thể hiện lòng hiếu khách tuyệt vời. Chúng tôi ngồi tầng trên, có tầm nhìn tuyệt vời ra sông Hồng. Tôi rất thích biểu diễn âm nhạc và tiếng hát của các đại sứ văn hóa.” Ông cũng thích trải nghiệm Hà Nội thực sự với những quán cà phê nhỏ, đồ ăn nhẹ kiểu Việt và cà phê đá. “Các gia đình nhiều thế hệ cùng tham gia, biến chuyến đi thành trải nghiệm văn hóa và giáo dục ý nghĩa. Mọi gia đình nên tận dụng trải nghiệm này,” ông Kramer nói và dự định sẽ có chuyến đi khác đến Hải Phòng.
Ông Paul, du khách từ Brisbane (Australia), bày tỏ sự kinh ngạc trước bề dày lịch sử 4.000 năm của Việt Nam, trong khi Australia chỉ có 200 năm. Dành 60 ngày khám phá Việt Nam theo lời gợi ý của cha, Paul đặc biệt yêu thích Hà Nội vì nét truyền thống và cổ kính. Ngồi trên tàu cổ, nhâm nhi cà phê, ông đánh giá: “Cà phê Việt Nam ngon nhất thế giới!”
Khi người trẻ “phải lòng” giá trị truyền thống
Sự xuất hiện đông đảo của giới trẻ trên tàu di sản là tín hiệu đáng mừng. Bạn Nguyễn Quyết Thắng, bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, dẫn đoàn 20 người gồm bạn bè và gia đình. Thắng khẳng định: “Trải nghiệm thực tế hay hơn nhiều so với xem review trên mạng.” Việc lồng ghép văn hóa và ẩm thực, đặc biệt là Quan họ và nhạc Xẩm, đã chạm đến cảm xúc thế hệ trẻ. Tuy nhiên, Thắng góp ý cần cải tiến thuyết minh tại điểm tham quan để tránh rập khuôn.
Chị Lê Thị Vân (nhân viên ngân hàng) đi cùng gia đình 11 người, cho biết: “Việc các con được học từ trải nghiệm thực tế về văn hóa dân tộc rất xứng đáng. Tiền bạc không quan trọng, quan trọng là con có thêm kiến thức.” Chị mong muốn có thêm hoạt động trải nghiệm cho trẻ tại điểm dừng, như làm tranh Đông Hồ hay trò chơi dân gian.
Kinh doanh văn hóa – Bài toán bảo tồn và phát triển bền vững
Giám đốc Tào Đức Hiệp thừa nhận kinh doanh văn hóa đầy thách thức. “Chúng tôi làm vì tình yêu văn hóa và thực hiện định hướng phát triển văn hóa đất nước, cụ thể hóa Nghị quyết 80 của Tổng Bí thư.” Để duy trì hoạt động, đơn vị áp dụng phương châm “lấy khoản nọ bù khoản kia”, kết hợp bán sản phẩm đặc sản và quà tặng trên tàu. Hiện có 3 hạng vé: Tầng 1 (550 nghìn đồng), Tầng 2 (650 nghìn đồng) và Toa VIP Ô Chợ Dừa (750 nghìn đồng). Dù hạng nào, du khách cũng được thưởng thức quà Hà Nội và biểu diễn nghệ thuật.
Ngày 30/4/2026, đoàn tàu triển khai chương trình đặc biệt “Giải phóng Việt Nam, thống nhất đất nước, sum họp một nhà”. Toàn bộ không gian, âm nhạc và trang phục tái hiện hình ảnh các chiến sĩ, những bà mẹ tiễn con tòng quân, mang hào khí chiến thắng 30/4. Sức hút lớn đến mức toàn bộ 287 chỗ ngồi mỗi chuyến trong dịp lễ đã được đặt kín.
Hành trình di sản Thăng Long – Kinh Bắc trên những toa tàu “5 Cửa Ô” không chỉ là di chuyển giữa hai địa điểm. Đó là nỗ lực đáng trân trọng biến phương tiện giao thông thành không gian văn hóa, biến hành khách thành người thưởng lãm và biến du lịch thành bài học lịch sử sống động. Giữ lửa di sản trên những đường ray chính là cách đưa quá khứ đồng hành cùng tương lai, để mạch nguồn văn hóa dân tộc mãi chảy trong lòng mỗi người dân Việt.
