Thị trường trà sữa giá rẻ bùng nổ: Cơ hội và thách thức cho các quán nhỏ
Mùa hè thường là thời điểm sôi động cho ngành kinh doanh giải khát, với nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ lẻ tăng cường hoạt động. Tuy nhiên, năm nay, tình hình đã thay đổi đáng kể khi giá nguyên liệu đầu vào tăng cao và thị trường biến động mạnh, tác động sâu sắc đến các startup và mô hình kinh doanh nhỏ. Đặc biệt, nhóm kinh doanh trà sữa đang chứng kiến sự xuất hiện của các thương hiệu giá siêu rẻ, tạo nên cuộc cạnh tranh khốc liệt.
Mô hình giá rẻ lan rộng từ Nam ra Bắc
Một ví dụ điển hình là thương hiệu trà sữa Mãn Mãn tại Hà Nội, với mức giá chỉ từ 7.000 đồng mỗi ly, thu hút sự chú ý của người tiêu dùng. Đây là dấu hiệu cho thấy mô hình trà sữa giá siêu rẻ, vốn phát triển mạnh ở Thành phố Hồ Chí Minh, đã bắt đầu hiện diện tại thị trường phía Bắc. Trước đây, giá một ly trà sữa ở Hà Nội dao động từ 25.000 đến 65.000 đồng, nhưng sự xuất hiện của các thương hiệu giá rẻ đang làm thay đổi bức tranh này.
Anh Tuấn Khanh, chủ một hộ kinh doanh trà và cà phê tại khu vực Xuân Thủy, Hà Nội, chia sẻ: "Cách vận hành của các mô hình này là không gian nhỏ, ít nhân sự, tốc độ phục vụ nhanh và giá bán hướng vào phân khúc khách hàng mục tiêu." Tuy nhiên, anh cũng nhận định rằng sức mua chủ yếu đến từ nhu cầu "uống thử" vì giá rẻ, thay vì trở thành lựa chọn thường xuyên của khách hàng.
Áp lực cạnh tranh và chi phí leo thang
Trong bối cảnh người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, các chuỗi trà sữa giá rẻ đang vận hành theo mô hình tối ưu chi phí, bán số lượng lớn và tăng doanh thu thông qua sản phẩm bán kèm như trân châu hoặc phô mai. Một khảo sát với hơn 3.000 đơn vị kinh doanh trà và cà phê tại sáu tỉnh, thành phố lớn cho thấy, hơn 60% khách hàng lựa chọn phân khúc đồ uống giá dưới 35.000 đồng.
Tuy nhiên, việc khởi sự kinh doanh đã trở nên khó khăn hơn trước. Anh Tuấn Khanh cảnh báo: "Ai đang tính start-up quán cà phê hay trà thì hãy nên suy tính và tìm hiểu kỹ thị trường trước." Dù có nhiều năm kinh nghiệm, anh quyết định không mở rộng thị trường trong năm nay vì khó có thể hạ giá sản phẩm xuống chỉ bằng nửa chi phí đầu vào như một số chuỗi lớn.
Phân hóa thị trường và thách thức cho doanh nghiệp vừa và nhỏ
Ông Vũ Thanh Hùng, Tổng Giám đốc Công ty giải pháp doanh nghiệp iPOS, nhận định thị trường đồ uống đang phân hóa mạnh. Dòng tiền và khách hàng nghiêng về hai phía: một bên là các mô hình giá rất rẻ với chiến lược giá để giành khách, và bên kia là những thương hiệu có vốn mạnh và giá trị sản phẩm cao. Nhóm doanh nghiệp đứng ở khoảng giữa là nhóm bị ảnh hưởng nhất, vì sản phẩm của họ không đủ rẻ để cạnh tranh bằng giá, nhưng cũng chưa đủ chi phí marketing để thuyết phục khách hàng chi tiền nhiều hơn.
Thêm vào đó, áp lực minh bạch về thuế và yêu cầu áp dụng hóa đơn điện tử đang đặt ra thách thức mới cho các quán nhỏ lẻ, buộc họ phải quản trị bài bản hơn.
Sự thống trị của các chuỗi lớn và rủi ro cho mô hình nhỏ
Một khảo sát của iPOS cho thấy, khoảng 71,84% chủ quán trà và cà phê đang kinh doanh một quán đơn lẻ, trong khi chỉ 2,87% sở hữu chuỗi hơn 10 cửa hàng. Tuy tỷ lệ nhỏ, các chuỗi lớn này lại chi phối thị phần và lợi nhuận nhờ khả năng vận hành chuyên nghiệp. Ông Vũ Thanh Hùng phân tích: "Đây là vùng chuyển mình đầy rủi ro khi các chủ quán đang cố thoát khỏi mô hình nhỏ lẻ để tiến lên chuyên nghiệp."
Theo khảo sát, gần 48% doanh nghiệp trong nhóm này không dám tăng giá vì lo mất khách. Khoảng giá từ 35.000 đến 50.000 đồng mỗi ly đồ uống được coi là thách thức trong giai đoạn hiện tại. Để vượt lên, doanh nghiệp không thể chỉ tăng giá đơn thuần mà còn phải chứng minh được giá trị sản phẩm.
Chiến lược kinh doanh đặc thù và bài học từ thương hiệu lớn
Bà Lưu Thị Thu Hương, nhà sáng lập thương hiệu Grandma Lu's, chia sẻ về chuỗi trà sữa giá rẻ M, một thương hiệu phổ biến nhờ độ phủ rộng và giá cạnh tranh. Thương hiệu này ghi nhận doanh thu hợp nhất khoảng 128.130 tỷ đồng trong năm tài chính 2025, tăng 35,2% so với năm trước. Tuy nhiên, cấu trúc doanh thu của M không đến từ số lượng cửa hàng hay doanh số bán lẻ, mà chủ yếu từ việc bán nguyên vật liệu, máy móc và bao bì cho các đối tác, chiếm tới 97,6% tổng doanh thu.
Ông Đỗ Duy Thanh, Giám đốc Công ty Tư vấn FnB Director, nhấn mạnh rằng ngành kinh doanh đồ uống và ẩm thực đang đối mặt với nhiều thách thức khi chi phí gia tăng, làm thu hẹp biên lợi nhuận. Nhiều doanh nghiệp đã phải tăng giá sản phẩm, và giải pháp không còn là cạnh tranh bằng giá, mà là tối ưu chi phí và đa dạng hóa sản phẩm.
Một đại diện kinh doanh đồ uống cho biết: "Tiêu chí cạnh tranh hiện nay là sự đa dạng, luôn mới mẻ để khách không nhàm chán. Tốc độ phục vụ nhanh, chất lượng ổn định, không gian tinh tế và yếu tố quan trọng là giá rẻ, tối ưu được chi phí đến mức đối thủ giật mình." Một số đơn vị đang theo đuổi chiến lược ít mạo hiểm hơn bằng cách mua lại các quán ở khu vực cận trung tâm như Bình Chánh, Nhà Bè, tận dụng thời điểm nhiều người không thể cầm cự.
Kết luận: Giai đoạn thử thách và cơ hội chuyển đổi
Ông Vũ Thanh Hùng kết luận: "Đây là giai đoạn thử lửa về năng lực quản trị, định giá, kiểm soát chi phí và phát triển bền vững của mỗi doanh nghiệp." Trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động mạnh và thị trường không còn chỗ cho tăng trưởng đại trà, doanh nghiệp nào thích ứng nhanh, kiểm soát tốt chi phí và chuyển sang cạnh tranh bằng giá trị sẽ có cơ hội giữ vững vị thế. Ngược lại, những đơn vị chậm thay đổi có thể đối mặt với áp lực lớn và nguy cơ bị đào thải.
