Siết Chặt An Toàn Thực Phẩm: Quản Lý Chuỗi Và Tiêu Chuẩn Học Đường
Trong bối cảnh vấn đề an toàn thực phẩm liên tục được đặt lên bàn nghị sự Quốc hội từ đầu năm 2026, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, tăng cường giám sát và triển khai các mô hình thí điểm tại địa phương cho thấy quyết tâm siết chặt quản lý, hướng tới một hệ thống kiểm soát minh bạch, hiện đại và hiệu quả hơn. Không chỉ là các vụ việc lẻ tẻ, đây là những cảnh báo mang tính hệ thống, từ nguy cơ dịch bệnh trong chăn nuôi, thực phẩm không rõ nguồn gốc đến bất cập trong kiểm soát bếp ăn tập thể.
Thách Từ Chăn Nuôi Nhỏ Lẻ Và Giải Pháp Quản Lý Chuỗi
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, thực trạng chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn chiếm hơn 50% đã khiến việc kiểm soát an toàn sinh học và dịch bệnh gặp nhiều khó khăn. Ông thẳng thắn chỉ ra việc "lơ là, chủ quan" trong thời gian dài, cùng hệ thống thú y cơ sở chưa được quan tâm đúng mức, đã tạo ra những khoảng trống lớn. Hệ quả là khi khâu đầu vào thiếu kiểm soát, thịt lợn bệnh có thể "lọt" qua các khâu trung gian, đi vào chợ, siêu thị, thậm chí bếp ăn tập thể phục vụ hàng nghìn suất ăn mỗi ngày.
Trước thách thức đó, các cơ quan quản lý thống nhất chuyển từ quản lý từng khâu sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị. Ông Tăng Anh Vinh, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y, nhấn mạnh quản lý theo chuỗi không chỉ là tổ chức sản xuất mà quan trọng hơn là xây dựng hệ thống dữ liệu xuyên suốt. Mỗi sản phẩm phải được "gắn" đầy đủ thông tin từ cơ sở chăn nuôi, quá trình vận chuyển đến giết mổ và phân phối, cho phép truy xuất ngược khi có sự cố.
Một ví dụ cụ thể là HTX Hoàng Long tại Hà Nội, nơi toàn bộ quy trình sản xuất thịt lợn được kiểm soát chặt chẽ từ chọn giống, thức ăn đến giết mổ. Mỗi lô sản phẩm đều có "nhật ký điện tử" không thể chỉnh sửa, giúp minh bạch hóa toàn bộ chuỗi. Chị Trần Thu Trang, người tiêu dùng tại đây, chia sẻ: "Điều khiến tôi tin tưởng là mỗi sản phẩm đều có thông tin rõ ràng, quét mã là biết được nguồn gốc. Tôi là người tiêu dùng, chỉ cần minh bạch như vậy là đã khác hẳn so với trước."
Nâng Cao Tiêu Chuẩn An Toàn Thực Phẩm Học Đường
Thời gian gần đây, vấn đề quản lý an toàn thực phẩm học đường còn nhiều bất cập, gây bức xúc dư luận. Trước yêu cầu đó, Hà Nội đang tiên phong xây dựng một "chuẩn cao hơn chuẩn" cho bữa ăn học đường. Mục tiêu cụ thể là đến hết tháng 5/2026, thành phố phải ban hành bộ tiêu chuẩn mới, tiệm cận quy chuẩn quốc tế về an toàn và dinh dưỡng.
Tại Trường tiểu học Đoàn Khuê, mô hình quản lý được "gia cố" bằng công nghệ. Bếp ăn tổ chức theo nguyên tắc một chiều, tách biệt rõ ràng giữa thực phẩm sống và chín. Toàn bộ quá trình chế biến được giám sát bằng hệ thống camera, và thực phẩm được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc, công khai để phụ huynh kiểm tra thời gian thực. Chị Nguyễn Thị Hạnh, phụ huynh, cho biết: "Giờ có camera theo dõi bếp ăn, có mã QR truy xuất nguồn gốc thực phẩm, tôi có thể tự kiểm tra từng bữa ăn của con. Như vậy mới yên tâm."
Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà nhấn mạnh chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Việc truy xuất phải chi tiết đến vùng trồng, hộ sản xuất, quy trình canh tác và thời điểm thu hoạch. Sự tham gia của phụ huynh qua camera và mã QR tạo áp lực tích cực, buộc nhà trường và đơn vị cung cấp tuân thủ nghiêm ngặt.
Hoàn Thiện Pháp Luật Và Tăng Cường Chế Tài
Để nâng cao hiệu quả quản lý, Bộ Y tế đang hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra, hậu kiểm, xử lý nghiêm vi phạm; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truy xuất nguồn gốc. Bà nhấn mạnh: "Cần xây dựng hệ thống thông tin liên thông để hỗ trợ cho công tác truy xuất nguồn gốc. Dữ liệu được kết nối với Bộ Công an. Khi xảy ra vụ việc thì chúng ta có thể tìm được nguồn vi phạm."
Dự thảo luật sửa đổi sẽ tăng mạnh chế tài xử lý. Theo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, các vi phạm không chỉ dừng ở xử phạt hành chính mà có thể bị cấm tham gia cung cấp thực phẩm, thậm chí xử lý hình sự. Bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban, cho biết luật hiện hành đã tồn tại hơn 16 năm, nhiều quy định không còn phù hợp, bị lợi dụng để "lách luật". Do đó, việc sửa đổi nhằm tăng cường hậu kiểm, quản lý rủi ro và nâng cao tính răn đe.
Dự kiến, Luật An toàn vệ sinh thực phẩm (sửa đổi) sẽ được thông qua tại kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa XVI vào cuối năm nay. Cùng với đó, một đợt giám sát chuyên đề quy mô lớn đang được triển khai, tập trung vào các chuỗi cung ứng thực phẩm tại trường học, bệnh viện, khu công nghiệp, chợ đầu mối và siêu thị. Những thay đổi từ chính sách đến thực tiễn cho thấy quyết tâm siết chặt quản lý, nhưng điều người dân cần là khả năng kiểm chứng và giám sát thực chất để củng cố niềm tin xã hội bền vững.
