El Nino đã quay trở lại từ tháng 6 và dự báo kéo dài sang đầu năm 2027, với 60-65% nguy cơ đạt cường độ rất mạnh, gây thâm hụt lượng mưa nghiêm trọng tại miền Trung và Nam Bộ. Theo ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng-Thủy văn quốc gia, lượng mưa có thể giảm 20-50% so với trung bình nhiều năm, kéo theo nguy cơ thiếu nước diện rộng.
Kinh nghiệm từ đợt hạn lịch sử 2015-2016
Nhớ lại đợt hạn hán lịch sử do El Nino gây ra giai đoạn 2015-2016, ông Võ Quang Thành ở thôn 1B, xã Ea Drăng (Đắk Lắk) cho biết: “Nắng nóng kéo dài đã gây thiếu nước sinh hoạt và sản xuất của cả vùng, khiến nhiều vườn cây của bà con chết khô, mất trắng. Rẫy cà-phê của gia đình tôi may mắn nằm gần suối cho nên vẫn có một phần nước tưới cầm cự. Tuy nhiên, do lượng nước tưới bị thiếu hụt, năng suất cuối vụ vẫn sụt giảm đến 40%”.
Trong vụ đông xuân 2016, khoảng 180.000ha cây trồng, chủ yếu là cà-phê, hồ tiêu tại Tây Nguyên bị thiệt hại. Tại Nam Trung Bộ, khô hạn kéo dài ảnh hưởng đến 120.000ha sản xuất nông nghiệp. Ninh Thuận ghi nhận lượng nước tích trữ tại các hồ chứa chỉ đạt khoảng 30% dung tích thiết kế. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn khiến hơn 400.000ha lúa và khoảng 30.000ha vườn cây ăn trái bị ảnh hưởng.
Dự báo El Nino 2026-2027 gay gắt
Theo các chuyên gia, đợt El Nino này có khả năng đạt mức cực kỳ gay gắt, tương đương kỷ lục giai đoạn 2015-2016, thậm chí nằm trong nhóm mạnh nhất trong hơn 70 năm qua. Nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng. Lượng mưa thiếu hụt ngay trong mùa khô năm 2026, đặc biệt giai đoạn cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm. Nguy cơ cao xảy ra hạn hán và xâm nhập mặn tại Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026, 2027, tình trạng thiếu nước có thể xảy ra trên phạm vi rộng trong những tháng đầu năm 2027.
Giải pháp ứng phó: tích trữ nước và điều chỉnh sản xuất
Ông Lâm khuyến cáo các địa phương tận dụng nguồn nước dồi dào từ các tháng 7, 8, 9 để tích nước, điều tiết hồ chứa và lên phương án sản xuất linh hoạt. Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt đề nghị các Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ động phòng ngừa hạn hán, xâm nhập mặn từ sớm; rà soát dự báo nguồn nước, khả năng xâm nhập mặn để xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp; không bố trí sản xuất vượt quá khả năng bảo đảm nguồn nước; tuân thủ lịch thời vụ và cơ cấu giống lúa theo khuyến cáo.
Phó Cục trưởng Nguyễn Quốc Mạnh lưu ý, tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, sản xuất lúa vụ đông xuân 2026-2027 cần bám sát diễn biến nguồn nước, lũ, triều cường và xâm nhập mặn, ưu tiên giống lúa ngắn ngày, chịu mặn, chịu hạn. Tại vùng thiếu nước, cần chuyển từ ba vụ sang hai vụ hoặc chuyển đổi sang cây trồng cạn. Vùng lúa-tôm chỉ gieo sạ khi đủ nước ngọt và rửa mặn đạt yêu cầu.
Tại duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, chỉ gieo trồng lúa nước vụ đông xuân ở những chân đất có đủ thủy lợi, không gieo trồng diện tích ngoài kế hoạch. Vùng thiếu nước cuối vụ cần sử dụng giống ngắn ngày. Vùng chủ động nước sử dụng giống lúa thuần, lúa lai năng suất cao, kháng sâu bệnh, thời gian sinh trưởng 90-95 ngày. Cần nạo vét kênh mương, gia cố bờ đập, kiểm tra công trình thủy lợi, bố trí sản xuất không vượt năng lực thủy lợi.
Đối với cây ăn quả và cây công nghiệp, ông Mạnh khuyến cáo khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long tranh thủ nạo vét kênh, củng cố đê bao trữ nước ngọt; kiểm tra độ mặn trước khi bơm tưới, không dùng nước trên 1‰ (cây mẫn cảm như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt dưới 0,5‰); tạm dừng rải vụ hoặc trồng mới nếu chưa đảm bảo nước ngọt. Tại Tây Nguyên, trọng tâm chống hạn là rà soát, tối ưu hóa sức chứa hồ, đập để duy trì tưới cho cà-phê, hồ tiêu.
