Loại quả dại trước đây mọc đầy bờ rào, không ai thèm hái, nay bỗng trở thành đặc sản có giá lên tới 500.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu nhập bất ngờ cho người dân vùng cao.
Quả gì mà giá cao ngất ngưởng?
Đó là quả chay (còn gọi là quả chay rừng, quả chay núi), một loại quả mọc tự nhiên ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Yên Bái, Sơn La, Hà Giang. Trước đây, quả chay thường bị bỏ rơi, chỉ có trẻ em hái chơi hoặc làm thức ăn cho gia súc. Thế nhưng, vài năm trở lại đây, quả chay bỗng trở thành đặc sản được săn lùng, giá bán tăng chóng mặt.
Theo ghi nhận, quả chay tươi có giá dao động từ 200.000 đến 300.000 đồng/kg, còn quả chay khô có giá lên tới 500.000 đồng/kg. Nhiều thương lái từ thành phố lên tận bản làng thu mua, khiến người dân địa phương không khỏi bất ngờ.
Vì sao quả chay đắt đỏ?
Chị Lê Thị Hoa, một thương lái chuyên thu mua đặc sản vùng cao tại Hà Nội, cho biết: "Quả chay có vị chua ngọt đặc trưng, thơm ngon, có thể chế biến thành nhiều món như ô mai, siro, mứt, hoặc ngâm rượu. Đặc biệt, quả chay khô dùng để nấu nước uống giải nhiệt, tốt cho sức khỏe. Do quả mọc tự nhiên, không trồng được nhiều, nên số lượng có hạn, giá ngày càng cao."
Quả chay chỉ có vào mùa hè, từ tháng 5 đến tháng 7 âm lịch. Mỗi cây cho thu hoạch khoảng 20-30kg quả tươi, nhưng phải lên rừng hái, công việc khá vất vả. "Một lần thu hoạch, người dân có thể kiếm được vài triệu đồng, có hộ thu nhập cả chục triệu mỗi vụ", chị Hoa nói thêm.
Người dân địa phương bất ngờ với "mỏ vàng" bỏ quên
Anh Vàng A Páo, một người dân ở bản Tà Xùa, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La, chia sẻ: "Trước đây quả chay mọc đầy vườn, chúng tôi chỉ hái cho trẻ con ăn chơi. Không ngờ bây giờ nó lại đắt như vậy. Năm nay tôi đã hái được hơn 100kg quả tươi, bán được gần 30 triệu đồng. Cả bản ai cũng phấn khởi."
Không chỉ anh Páo, nhiều hộ dân khác cũng tích cực lên rừng hái quả chay. Tuy nhiên, cũng có ý kiến lo ngại về việc khai thác quá mức có thể làm cạn kiệt nguồn quả tự nhiên. "Chúng tôi khuyến khích người dân thu hái có chọn lọc, không chặt cây, để bảo vệ nguồn lợi lâu dài", ông Lò Văn Hải, cán bộ khuyến nông huyện Bắc Yên, cho biết.
Tiềm năng phát triển từ quả chay
Trước nhu cầu ngày càng lớn, một số địa phương đã bắt đầu nghiên cứu nhân giống và trồng quả chay. Tuy nhiên, quả chay là loại cây ưa khí hậu mát mẻ, đất tốt, nên việc trồng đại trà gặp nhiều khó khăn. Hiện tại, nguồn cung chủ yếu vẫn dựa vào khai thác tự nhiên.
"Quả chay có thể trở thành cây xóa đói giảm nghèo cho bà con vùng cao nếu được quy hoạch và bảo tồn hợp lý", ông Hải nhấn mạnh. Nhiều hộ dân đã cải tạo vườn tạp, giữ lại cây chay để tăng thu nhập.
Với giá trị kinh tế cao, quả chay đang dần trở thành "đặc sản triệu đô" của vùng núi phía Bắc. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có sự quản lý chặt chẽ và định hướng từ chính quyền địa phương.
