Ông Bùi Xuân Điện Và Hành Trình Làm Sống Lại Nghề Muối 400 Năm Ở Nghệ An
Người sáng tạo ra sản phẩm muối hầm độc đáo là ông Bùi Xuân Điện, 61 tuổi, Giám đốc Hợp tác xã Muối Thắng Lợi tại xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An. Với hướng đi mới này, ông đã giúp nâng cao giá trị hạt muối từ làng nghề có tuổi đời hơn 400 năm, vốn đang đối mặt với nguy cơ mai một.
Bối Cảnh Làng Nghề Muối Truyền Thống
Xã Quỳnh Phú, trước đây thuộc huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, nổi tiếng với nghề làm muối phơi cát truyền thống hơn 400 năm tuổi. Đây là một trong những địa phương có diện tích làm muối lớn nhất tỉnh Nghệ An. Trong quá khứ, nơi đây rất sôi động với hàng trăm hộ gia đình tham gia sản xuất muối. Tuy nhiên, nhiều năm gần đây, nghề truyền thống này đứng trước nguy cơ biến mất do thu nhập bấp bênh, lao động trẻ rời quê, nhiều ruộng muối bị bỏ hoang, chỉ còn người cao tuổi kiên trì bám nghề.
Sự Ra Đời Của Muối Hầm
Trăn trở trước thực trạng đó, đầu năm 2025, ông Điện đã mạnh dạn đầu tư thêm lò và phát triển sản phẩm muối hầm nhằm nâng cao giá trị hạt muối quê hương. Ông chia sẻ: "Hợp tác xã chúng tôi quản lý 113 ha ruộng muối với 5 đội sản xuất và hơn 830 thành viên. Thành lập từ năm 2012, mỗi năm hợp tác xã cung ứng 11.000 đến 13.000 tấn muối phơi cát thành phẩm, góp phần duy trì sinh kế cho hàng trăm hộ dân Quỳnh Phú - vùng đất có nghề làm muối phơi cát hơn 400 năm."
Quy Trình Sản Xuất Muối Hầm Tỉ Mỉ
Theo ông Điện, để làm muối hầm, hợp tác xã chọn thu mua những mẻ muối đã phơi cát tối thiểu 6 tháng. Quy trình sản xuất bao gồm:
- Hàng ngày, công nhân đốt lò và đổ muối thô vào nồi đất, sau đó đậy nắp kín để hầm.
- Sau 7 tiếng đồng hồ đầu đốt lửa lớn, các nồi muối chuyển sang giai đoạn om với lửa nhỏ, tận dụng hơi nóng từ than.
- Công đoạn này giúp loại bỏ tạp chất, giữ lại những hạt muối trắng bông, mềm mịn và tan nhanh trong nước.
- Sau tổng cộng 17 tiếng hầm và om, mỗi nồi 15 kg muối cho ra khoảng 10 kg thành phẩm.
Muối hầm có màu trắng như tuyết, hạt mềm, dễ vỡ, tan nhanh, vị mặn dịu và được đánh giá giàu khoáng chất. Sau khi hầm xong, muối được để nguội, sàng lọc để lấy những hạt còn nguyên, loại bỏ vụn rồi mới đóng bao và cất trữ.
Ứng Dụng Và Giá Trị Của Muối Hầm
Ông Điện cho biết, muối hầm không chỉ là gia vị mà còn được xem như nguyên liệu dưỡng sinh nhờ tính ấm và giàu khoáng chất, có tác dụng thanh tâm, giải độc. Khi kết hợp với các loại thảo dược như ngải cứu, gừng, sả, tía tô, muối hầm được dùng trong các món ăn và bài thực dưỡng. Ngoài muối gia vị, ông còn sản xuất muối tâm linh, cho muối hầm vào nồi đất nhỏ và trang trí để phục vụ nhu cầu cúng bái dịp Tết hoặc làm lễ vào nhà mới.
Thành Công Kinh Tế Và Phát Triển Tương Lai
Mỗi tháng, cơ sở sản xuất của ông Điện cho ra lò hơn 20 tấn muối hầm, mang lại doanh thu trên 300 triệu đồng và lợi nhuận khoảng 30%. Sản phẩm không chỉ được bán lẻ mà còn phân phối ra các thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM, Lâm Đồng, và ký hợp đồng cung ứng số lượng lớn cho một doanh nghiệp bán lẻ tại Nghệ An. Hiện nay, Hợp tác xã Muối Thắng Lợi đã được chứng nhận OCOP 3 sao cho sản phẩm muối hầm và muối hầm gia vị. Ông Điện đang nghiên cứu phát triển thêm các dòng sản phẩm mới như muối lạc, muối vừng, muối sấy rau nhót và muối chấm theo từng món ăn, hứa hẹn mở rộng thị trường và bảo tồn nghề truyền thống.
