Ngoài phản ánh muôn mặt đời sống, ca dao và tục ngữ Việt Nam còn len lỏi vào ẩm thực, giới thiệu tính thi vị của những món ngon gắn liền với bản sắc vùng miền và bí quyết nấu nướng truyền nhiều thế hệ. Khoảng 30 món ăn từ ba miền nằm trong ca dao, tục ngữ, mỗi món đều đi kèm địa danh để làm phong phú giá trị văn hóa ẩm thực.
Bê hấp chấm tương Nam Đàn
Món ăn nức tiếng nhất trong ca dao, tục ngữ là bê hấp chấm tương Nam Đàn xứ Nghệ. Thịt bê cuộn da, hấp mềm, chấm cùng tương Nam Đàn làm từ men ủ bằng gạo nếp, nước chè xanh và lá nhãn. Khi chấm bê nóng vào tương, vị ngọt của thịt được nâng lên, thêm chiều sâu.
Chả Đài - tinh hoa ẩm thực Bắc Bộ
Theo chuyên gia ẩm thực Chiêm Thành Long, chả Đài được các bậc cao niên miền Bắc đề cao bởi hình dáng và hương vị. Chả được quấn vào đài tre hoặc nướng trên đài (vỉ tre đan thủ công). Hương vị tẩm ướp kỳ công để đạt đến độ thơm nức khi chín tới. Chả Đài ăn kèm bún cuộn, rau sống và nước mắm pha.
Cháo cá ám Hà Nội
Nghệ nhân ẩm thực Bùi Thị Sương cho rằng cháo cá ám thể hiện nét đặc trưng của ẩm thực Hà Nội, nổi tiếng từ những năm 1920-1930. Từ “ám” trong món ăn mang nghĩa những miếng cá thơm vị tiêu và thảo mộc, ẩn dưới lớp cháo nấu từ gạo rang thơm và nước dùng cá ngọt thanh. Vị cháo khi ăn thanh nhẹ, đậm hương cá tươi và rau thơm.
Đặc sản miền Tây
Ở miền Tây, các món ăn nêu bật sản vật địa phương như bánh giá chợ Giồng, lẩu cá bống tượng nấu dâu da, cá rô phi nướng than dùng kèm điên điển ngâm chua, gỏi bưởi tôm thịt, gỏi mít tai heo, bánh bò thốt nốt An Giang, bánh pía Sóc Trăng. Đặc biệt, vịt hầm củ ấu Lấp Vò (Đồng Tháp) phản ánh rõ nguồn nguyên liệu của vùng sông ngòi chằng chịt. Món ăn gồm thịt vịt hầm với củ ấu đặc sản khu vực Đồng Tháp Mười, sự kết hợp giữa thịt vịt ngọt mềm, củ ấu bùi giòn và nước dùng thanh đạm.
Bảo tồn văn hóa ẩm thực
Trong bối cảnh văn hóa ẩm thực các nước du nhập vào Việt Nam, những món ăn địa phương lâu đời dần ít được nhắc đến. Buổi tọa đàm “Hương vị quê nhà” tổ chức tại nhà hàng Mặn Mòi (TP.HCM) ngày 29/5 như một cách gợi lại nét đặc trưng ẩm thực từng địa phương, tôn vinh giá trị thiên nhiên và gợi thêm cảm hứng bảo tồn, khám phá các vùng đất giàu bản sắc. Nghệ nhân ẩm thực Bùi Thị Sương, thành viên sáng lập Hội Đầu bếp chuyên nghiệp Sài Gòn, chia sẻ: “Người ăn không chỉ nếm món ăn, mà còn tận thưởng giá trị dinh dưỡng và văn hóa từng địa phương”.
