Một loại rau dại mọc phổ biến ở vùng núi phía Bắc Việt Nam nhưng ít người biết đến lại đang được săn lùng như đặc sản tại Trung Quốc với giá đắt đỏ, có thời điểm lên tới 800.000 đồng/kg. Đó là mầm cây hương xuân, còn gọi là xoan hôi hay tông dù.
Loài cây dại thành đặc sản mùa xuân
Cây hương xuân có tên khoa học là Toona sinensis, thuộc họ xoan, là cây thân gỗ lớn cao từ 20-30 mét. Tại Việt Nam, cây mọc tự nhiên ven rừng, bờ suối ở các tỉnh miền núi như Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Hà Giang, Thái Nguyên, Lạng Sơn. Nhiều người coi đây là cây dại không mấy giá trị. Tuy nhiên, ở Trung Quốc, phần mầm non của nó được xem là món đặc sản mùa xuân, được thu hái và bán với giá cao.
Giá trị ẩm thực và thời điểm thu hoạch
Điểm đặc biệt của cây hương xuân là những chồi non mọc vào đầu mùa xuân, có màu nâu đỏ, mùi thơm đặc trưng pha chút hăng giống tỏi. Người Trung Quốc có câu: "Trước cơn mưa, mầm cây xoan hôi mềm như tơ; sau cơn mưa, mầm cứng như gỗ", cho thấy thời gian thu hoạch rất ngắn, chỉ vài tuần trong năm. Chính sự khan hiếm này đẩy giá lên cao. Tại các tỉnh như Tứ Xuyên, An Huy, Thiểm Tây, Vân Nam, người dân còn trồng cây để thu hoạch mầm bán ra thị trường.
Theo ghi nhận, mầm hương xuân có thời điểm được bán với giá khoảng 800.000 đồng/kg tại các thị trường cao cấp ở Trung Quốc. Dù giá đắt, nhiều người tiêu dùng chỉ mua một ít để thưởng thức hương vị mùa xuân, coi đây như một món ăn gợi nhớ ký ức quê nhà và bữa cơm gia đình.
Công dụng và cách chế biến
Bên cạnh giá trị ẩm thực, loài cây này còn được biết đến với nhiều công dụng trong đời sống như hỗ trợ bổ thận, dưỡng tóc, điều hòa khí huyết, tăng cường sức khỏe hệ tiêu hóa và góp phần hỗ trợ cầm máu. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo không nên ăn quá nhiều trong một lần và cần sơ chế đúng cách trước khi chế biến để đảm bảo an toàn.
Món ăn phổ biến từ mầm hương xuân là trứng chiên rau xoan hôi. Sau khi sơ chế, mầm non thái nhỏ, kết hợp cùng trứng tạo nên món ăn có mùi thơm đặc trưng, vị giòn nhẹ và lạ miệng. Ngoài ra, người Trung Quốc còn chế biến hương xuân trộn trứng, chiên cùng trứng hoặc làm rau muối.
Ý nghĩa văn hóa và tiềm năng kinh tế
Không chỉ là món ăn, cây hương xuân còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Người Trung Quốc coi loài cây này là biểu tượng của sự trường thọ, sức sống bền bỉ và tình cảm gia đình. Câu chuyện về cây hương xuân cho thấy nhiều loại cây tưởng chừng bình thường trong tự nhiên lại có thể trở thành sản vật giá trị nếu được phát hiện và khai thác đúng cách, mở ra tiềm năng kinh tế cho người dân địa phương.
