Hạt Gạo Việt: Linh Hồn Của Ẩm Thực Và Sức Mạnh Kinh Tế
Tác giả Phạm Hữu Quang từng viết những câu thơ lay động lòng người: "Giang hồ tay nải cầm chưa chắc / Hình như ta khóc / Mới hôm qua / Giang hồ ta chỉ giang hồ vặt / Nghe tiếng cơm sôi cũng nhớ nhà". Chỉ một tiếng cơm sôi giữa chốn hải hồ cũng đủ khơi dậy cảm thức sâu xa của cả một dân tộc sinh ra từ nền văn minh lúa nước. Dù ngày nay, xu hướng giảm tinh bột có phần ảnh hưởng, nhưng dấu ấn của hạt gạo trong bản sắc và ký ức tập thể vẫn không thể phai mờ.
Thành Tựu Xuất Khẩu Và Vị Thế Toàn Cầu
Theo số liệu từ Cục Hải quan, trong 11 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt hơn 7,53 triệu tấn, mang về trên 3,85 tỉ USD. Gạo tiếp tục khẳng định vị thế là mặt hàng nông sản chiến lược, đóng vai trò trụ cột trong nền kinh tế nông nghiệp. Đáng chú ý, Việt Nam đã vượt qua Thái Lan để trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Ấn Độ. Những con số này không chỉ làm hài lòng các nhà kinh tế mà còn là niềm tự hào của cả dân tộc.
Bản Sắc Ẩm Thực: Muôn Vàn Món Ngon Từ Gạo
Đối với những người mê ẩm thực, hạt gạo còn "thánh thần" hơn nhiều, bởi nó là nhân tố chính tạo nên vô số món ngon ba miền. Mỗi vùng miền lại có cách chế biến độc đáo, làm nên tam giác ẩm thực phong phú và kỳ thú.
- Miền Bắc: Nổi tiếng với bánh chưng, bánh cuốn, bánh dày giò, bánh nếp, bánh trôi, bánh chay, và nhiều loại bánh truyền thống khác.
- Miền Trung: Là "đất" của bánh bèo, bánh lọc, bánh nậm, bánh khoái, bánh ít lá gai, bánh hỏi, và hàng loạt biến thể hấp dẫn.
- Miền Nam: Không kém cạnh với bánh tét, bánh ú, bánh căn, bánh đúc lá dứa, bánh ướt, bánh in, và nhiều món ăn đặc trưng.
Ngay trong một địa phương, mỗi loại bánh cũng có vô số biến thể. Chẳng hạn, bánh tráng Bình Định với các loại như bánh tráng mè trắng, mè đen, nước dừa Tam Quan, hay bánh tráng dùng để cuốn chả ram, thể hiện sự sáng tạo không ngừng.
Tri Thức Dân Gian Và Giá Trị Dinh Dưỡng
Chuyên gia ẩm thực Bùi Thị Sương chia sẻ, trong thời bao cấp, khẩu phần ăn của người Việt có tỉ lệ tinh bột rất cao, chiếm hơn 70%. Dù ngày nay, nhiều người giảm tinh bột để kiểm soát cân nặng, nhưng bà nhấn mạnh: "Điều đó chỉ áp dụng với một số người; còn số đông, đặc biệt là trẻ em và thanh niên, việc đảm bảo cân đối dinh dưỡng, bao gồm tinh bột, vẫn rất cần thiết".
Bà cũng chỉ ra rằng, ẩm thực Việt Nam được cơ cấu hài hòa, hợp lý về dinh dưỡng, phù hợp với xu hướng hiện đại. Ví dụ, món cá kho khi ăn kèm rau luộc và cơm tạo nên sự cân bằng tuyệt vời, hay bánh khọt, bánh căn được giải ngấy nhờ các loại rau sống và nước mắm chua ngọt.
Hành Trình Vươn Ra Thế Giới
Từ thế kỷ XIX, gạo Việt đã bắt đầu xuất ngoại, với các thương lái Trung Quốc, Nhật Bản và phương Tây. Đến thế kỷ XX, dưới thời Pháp thuộc, gạo Việt mở rộng thị trường sang châu Âu. Ngày nay, gạo và các sản phẩm chế biến như bún, phở khô, hủ tiếu, bánh tráng... xuất hiện trên kệ siêu thị ở Bắc Âu, Tây Âu, Bắc Mỹ, Úc.
Doanh nhân Nguyễn Đình Tuyên, sáng lập chuỗi Phở Khỏe tại Hàn Quốc, cho biết: "Nhờ 'công nghiệp phở' phát triển, giờ đây chúng ta có thể bán và thưởng thức phở khắp thế giới". Điều này được hỗ trợ bởi các sản phẩm đi kèm như sợi phở khô, tương ớt, tương đen.
Tương Lai Rộng Mở Và Giá Trị Bền Vững
Nghệ nhân ẩm thực Hiền Minh chia sẻ, nhiều người đã dùng bột gạo để làm bánh mì, pizza, bánh bông lan..., chứng tỏ hạt gạo rất linh hoạt và có tiềm năng kinh tế lớn. Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh: "Không có thị trường nào tự mở ra, chính chúng ta phải tạo ra cơ hội. Không chỉ bán sản phẩm mà phải bán được giá trị, câu chuyện và niềm tin vào chất lượng Việt Nam".
Hạt gạo Việt Nam không chỉ là lương thực, mà còn là biểu tượng của lịch sử, văn hóa và tinh thần kiên cường. Nó đồng hành cùng những thăng trầm của dân tộc, từ những ngày đấu tranh giành cơm áo đến niềm vui trong bữa cơm hòa bình. Như một đất nước đang vươn mình, hạt gạo cũng tiếp tục hành trình khẳng định giá trị trên trường quốc tế.
