Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc Nam, cây hẹ (cửu thái) có tên khoa học là Allium tuberosum, thuộc họ hành (Alliaceae). Đây là loại rau gia vị quen thuộc trong đời sống người Việt, đồng thời là một vị thuốc mang lại nhiều lợi ích sức khỏe. Dưới góc nhìn y học cổ truyền, hẹ có vị cay, hơi chua, tính ấm, có tác dụng ôn trung, trợ tỳ vị, kích thích và hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động tốt hơn. Bên cạnh đó, hẹ còn giúp hành khí, giảm đầy bụng, hỗ trợ điều trị ho, làm long đờm nhẹ, đặc biệt hiệu quả và an toàn cho trẻ nhỏ.
Không chỉ phần lá, hạt hẹ cũng được sử dụng rộng rãi trong các bài thuốc cổ truyền chữa chứng di tinh, tiểu ra máu, lưng gối mỏi, viêm tiền liệt tuyến, hen suyễn, ra mồ hôi trộm... Trong đời sống hằng ngày, lá hẹ thường được dùng để xào, nấu canh hoặc làm gia vị ăn kèm. Từ xa xưa, người dân đã lưu truyền mẹo dân gian đem hẹ hấp với mật ong hoặc đường phèn để trị ho, viêm họng nhẹ rất hiệu quả.
Y học hiện đại khám phá hợp chất quý trong cây hẹ
Y học hiện đại cũng tìm thấy trong cây hẹ nhiều hợp chất sinh học quý giá. Cụ thể, hẹ chứa lưu huỳnh (tương tự như trong tỏi) cùng các chất flavonoid, saponin và hàm lượng vitamin C dồi dào. Các nghiên cứu khoa học cho thấy cây hẹ có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm ở mức độ nhẹ. Đối với hệ tiêu hóa, loại rau này kích thích tiêu hóa, hỗ trợ nhu động ruột hoạt động trơn tru. Đối với hệ hô hấp, hẹ làm loãng đờm nhẹ, từ đó hỗ trợ đường thở thông thoáng hơn. Những cơ chế này lý giải vì sao việc sử dụng hẹ mang lại hiệu quả rõ rệt trong các trường hợp rối loạn tiêu hóa nhẹ, ăn uống khó tiêu, ho hoặc viêm họng nhẹ.
Món ăn bài thuốc từ cây hẹ
Trong văn hóa ẩm thực, hẹ có thể biến tấu thành những món ăn bài thuốc bổ dưỡng và dễ làm:
- Hẹ xào trứng: Sự kết hợp hài hòa giữa chất đạm và vị thuốc tính ấm, giúp cơ thể dễ tiêu hóa, giảm hẳn chứng đầy bụng, khó tiêu.
- Canh hẹ nấu hải sản: Rất phù hợp khi cơ thể mệt mỏi, tiêu hóa kém. Tính ấm của hẹ sẽ giúp trung hòa, giảm bớt tính hàn của hải sản, từ đó hạn chế tối đa tình trạng lạnh bụng.
Lưu ý khi sử dụng cây hẹ
Tuy hẹ là loại rau đại bổ và lành tính, các chuyên gia y tế vẫn khuyến cáo một số đối tượng cần thận trọng khi sử dụng. Những người có thể trạng nóng trong hoặc bị viêm dạ dày cấp tính chỉ nên dùng hẹ với lượng vừa phải. Đặc biệt, người dân tuyệt đối không dùng hẹ để thay thế hoàn toàn cho các biện pháp điều trị chuyên khoa khi mắc bệnh lý hô hấp nặng. Bạn chỉ nên xem hẹ như một loại thực phẩm hỗ trợ sức khỏe và không được lạm dụng với liều lượng quá cao.
