Làng Diệc Dựng Cỗ Cá Chép Nằm Võng Trăm Triệu Đồng Mừng Tuổi Lên Lão
Người dân làng Diệc, xã Ngự Thiên, tỉnh Hưng Yên (trước đây là xã Tân Hòa, Hưng Hà, Thái Bình) đã tạo nên những mâm cỗ cá chép nằm võng kỳ công với chi phí lên đến hàng trăm triệu đồng, phục vụ cho nghi thức mừng tuổi lên lão tại địa phương. Làng Diệc vốn nổi tiếng là làng nghề mộc cổ truyền có lịch sử gần 600 năm, và sự tỉ mỉ, kiên nhẫn của những thợ làm nhà gỗ nơi đây đã được đưa vào nghệ thuật ẩm thực độc đáo này.
Nghi Thức Lên Lão: Cột Mốc Quan Trọng Trong Đời Người
Hằng năm, vào mùng 3 Tết, làng Diệc tổ chức nghi thức lên lão cho những người đàn ông bước sang tuổi 54. Đây là một cột mốc quan trọng, đánh dấu sự chuyển giao từ tuổi trung niên sang hàng ngũ "các cụ" trong làng. Người đàn ông khi thực hiện nghi lễ này sẽ được miễn lao dịch và có vị trí trang trọng trong các việc đại sự tại đình, chùa, miếu. Cơ hội làm gia chủ chỉ có một lần trong đời, và chỉ những ai đã từng "khao lão" (làm cỗ mời các cụ) vào năm 54 tuổi mới có quyền được đi "ăn cỗ lão" của những thế hệ kế cận.
Quy Trình Chế Biến Cá Chép Nằm Võng Kỳ Công
Linh hồn của mâm cỗ là món "cá chép nằm võng", với quy trình chế biến hơn 10 tiếng đồng hồ. Cá chép sông có trọng lượng từ 4 kg trở lên sau khi sơ chế được độn lá chuối khô vào bụng để giữ dáng, sau đó đặt vào khung thép hình võng. Khung thép này định vị cá ở tư thế đầu và đuôi ngẩng cao. Từ 22h đêm mùng 2 Tết, người chế biến liên tục tưới dầu sôi lên thân cá trong suốt 8 đến 10 tiếng. Cá chép không chiên trực tiếp trong chảo dầu, mà được treo trong tư thế nằm võng, đảm bảo phần vảy không bị tróc và cá chín đều từ trong ra ngoài.
Chi Phí Và Quy Mô Của Lễ Lên Lão
Năm Bính Ngọ, làng Diệc có 22 người đủ điều kiện thực hiện nghi thức lên lão (nam giới sinh năm 1973). Hội đồng làng bầu ra một Trưởng tràng để điều hành và giám sát toàn bộ quy trình tổ chức. Vị trí này được giao cho người có bố cao tuổi nhất còn sống trong làng. Hiện, có khoảng gần 400 cụ đủ tiêu chuẩn dự tiệc yến lão tại 22 gia đình.
Một người dân làng Diệc cho biết mỗi mâm cỗ đãi lão phục vụ tối thiểu 4 người, với chi phí nguyên liệu dao động từ 5-7 triệu đồng. Mâm cỗ thường gồm:
- Đĩa thịt gà bóc toàn bộ phần đùi của hai con gà sống thiến 5 kg
- Giò lụa được thái dày khoảng nửa gang tay
- Một đĩa mọc kích thước lớn
- Bốn bát chè ngọt
Tổng chi phí cho một lễ lên lão của gia chủ khoảng 50-70 triệu đồng, có khi lên đến hàng trăm triệu đồng, bao gồm cỗ mời các cụ và các mâm cỗ đãi họ hàng.
Quy Tắc Nghiêm Ngặt Trong Bữa Tiệc
Trong bữa tiệc, gia chủ phải gọi thực khách là "cụ" và xưng "con, cháu" bất kể quan hệ huyết thống. Thứ tự dùng bữa được quy định chặt chẽ:
- Thực khách chỉ cầm đũa sau khi cụ cao tuổi nhất bắt đầu
- Không được ăn món chè trước các món mặn
- Thực khách phải ngồi khoanh chân trên chiếu suốt 2-3 giờ đồng hồ
- Chỉ được rời mâm khi các bậc cao niên đứng dậy
Đến 7h sáng mùng 3, gia chủ rước mâm cỗ ra khu di tích đình, chùa hoặc miếu của làng để thực hiện nghi lễ trình thánh trước khi bắt đầu tiệc tại nhà. Nghi thức này không chỉ là dịp tri ân tổ tiên mà còn gắn kết kỷ cương làng xã, thể hiện sự tôn trọng và bảo tồn văn hóa truyền thống.
