Báo động độ ngọt trong ẩm thực Thái Lan: Từ trà sữa đến món mặn đều 'ngập' đường
Ẩm thực Thái Lan vốn nổi tiếng với sự cân bằng tinh tế giữa các vị chua, cay, mặn và ngọt. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, vị ngọt đã trở thành yếu tố chiếm ưu thế đáng lo ngại, khiến các chuyên gia sức khỏe phải lên tiếng cảnh báo. Một ly trà sữa trân châu 300 ml có thể chứa tới 12 thìa đường, trong khi cà phê đá 650 ml trung bình có 9 thìa. Đây chỉ là một phần của thực trạng đáng báo động về lượng đường tiêu thụ tại quốc gia Đông Nam Á này.
Mức tiêu thụ đường vượt xa khuyến nghị toàn cầu
Theo số liệu thống kê, người Thái Lan tiêu thụ trung bình 21 thìa cà phê đường mỗi ngày, gấp hơn ba lần giới hạn khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là 6 thìa/ngày. Mức tiêu thụ cao này không chỉ làm tăng nguy cơ béo phì mà còn dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng như tiểu đường. Dữ liệu năm 2025 cho thấy, khoảng 45% người Thái từ 15 tuổi trở lên bị béo phì và 10% dân số mắc tiểu đường, phản ánh một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng đang gia tăng.
Nguyên nhân sâu xa từ lịch sử và chính sách
Vấn đề này không phải ngẫu nhiên mà có nguồn gốc từ những chính sách kinh tế và xã hội từ nhiều thập kỷ trước. Trước chiến dịch dinh dưỡng năm 1932, ẩm thực Thái Lan chủ yếu xoay quanh vị mặn và cay. Đường khi đó là mặt hàng nhập khẩu xa xỉ. Tuy nhiên, với sự gia tăng của các nhà máy sản xuất đường trong nước, từ 21 cơ sở năm 1948 lên 42 cơ sở năm 1959, tình trạng dư thừa nghiêm trọng đã xảy ra.
Chính phủ Thái Lan thời đó đã ban hành Luật Công nghiệp Đường cát năm 1961 để trợ cấp ngành công nghiệp này. Khi cung vượt cầu, nhà nước chọn cách khuyến khích người dân tăng tiêu thụ đường và bán giá ưu đãi cho các ngành thực phẩm, đồ uống. Chiến dịch này bắt đầu mạnh mẽ từ những năm 1960-1970, với mục tiêu đẩy lượng tiêu thụ lên cao để cân bằng sản lượng. Kết quả là đường được thêm vào hầu hết thực phẩm và đồ uống, khiến người Thái quen dần với vị ngọt từ nhỏ.
Ảnh hưởng đến văn hóa ẩm thực và sức khỏe
Ngày nay, vị ngọt không chỉ xuất hiện trong đồ uống như cà phê đá hay trà sữa trân châu, mà còn len lỏi vào cả các món mặn. Nhiều người dân thậm chí rắc đường vào khoai tây chiên hoặc thêm sữa đặc có đường vào món trứng, như phản ánh từ diễn đàn Asean Now của Thaiger. Trên diễn đàn Pantip, cộng đồng trực tuyến lớn nhất Thái Lan, một số ý kiến cho rằng việc tăng độ ngọt là cách dễ dàng để kích thích sự thèm ăn và tạo sự hài lòng cho khách hàng trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.
Tuy nhiên, hậu quả lâu dài của việc tiêu thụ quá nhiều đường là rất nghiêm trọng. Đường tinh khiết, khác với glucose từ carbohydrate phức tạp như gạo hay ngũ cốc, có thể dẫn đến tích trữ glycogen trong thận và gây ra các vấn đề sức khỏe như tiểu đường. WHO khuyến nghị lượng đường tự do nên dưới 10% tổng năng lượng hàng ngày, với cụ thể là 6 thìa cho thanh thiếu niên và người lớn.
Hướng đến giải pháp và thay đổi hành vi
Nhận thức được mối nguy hiểm này, từ tháng 2, 9 chuỗi cà phê lớn ở Thái Lan đã cam kết giảm 50% lượng đường mặc định trong một số đồ uống như cà phê và trà. Đây là bước đầu tiên nhằm thay đổi hành vi tiêu dùng, mặc dù một số khách hàng vẫn còn bối rối về cách gọi đồ uống theo độ ngọt quen thuộc. Sáng kiến này phản ánh mối lo ngại ngày càng tăng về khủng hoảng sức khỏe cộng đồng, nơi đồ uống ngọt đã trở thành một phần không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày.
Trong bối cảnh đó, việc giáo dục và nâng cao nhận thức về tác hại của đường vẫn là chìa khóa quan trọng. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng, dù đường có thể mang lại niềm vui tức thời, nhưng việc sử dụng quá mức sẽ để lại hậu quả lâu dài cho sức khỏe. Thay đổi thói quen ăn uống, từ việc giảm đường trong nấu nướng đến lựa chọn đồ uống ít ngọt hơn, là cần thiết để đối phó với tình trạng này.
Ẩm thực Thái Lan đang đứng trước một thách thức lớn: cân bằng giữa truyền thống và sức khỏe. Hy vọng rằng, với những nỗ lực từ cả chính phủ và cộng đồng, vị ngọt sẽ không còn là mối đe dọa mà trở lại đúng vị trí cân bằng trong nền ẩm thực đa dạng này.
