Bún bò, phở, bánh mì: Đại sứ ẩm thực Việt Nam vươn tầm thế giới
Hình ảnh Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung thưởng thức phở vỉa hè cùng phu nhân tại Hà Nội đang lan truyền mạnh mẽ trên truyền thông châu Á. Không chỉ là khoảnh khắc ngoại giao, đây còn là minh chứng cho sức hút của ẩm thực Việt Nam trên trường quốc tế.
Trước đó, năm 2016, Tổng thống Mỹ Barack Obama cùng đầu bếp Anthony Bourdain ngồi ghế nhựa ăn bún chả tại Hà Nội, tạo nên hình ảnh gây sốt toàn cầu. Năm 2000, Tổng thống Bill Clinton từng thưởng thức phở trong chuyến thăm Việt Nam. Năm 2017, Thủ tướng Canada Justin Trudeau uống cà phê sữa đá tại TP.HCM; cùng năm, Thủ tướng Úc Malcolm Turnbull ghé xe bánh mì ven đường ở Đà Nẵng. Năm 2023, Thủ tướng Úc Anthony Albanese tiếp tục gây sốt khi ăn bánh mì, uống bia hơi cùng người dân Hà Nội.
Điểm chung là những địa điểm được chọn không phải nhà hàng sang trọng mà là phở, bún chả, bánh mì, cà phê sữa hay bia hơi – những món ăn quen thuộc với người Việt. Ông Dương Thanh Đảo, Phó chủ tịch phụ trách truyền thông Hiệp hội Ẩm thực TP.HCM (FBA), hào hứng chia sẻ rằng ẩm thực Việt đang dần phát huy vai trò như một đại sứ văn hóa. Đặc biệt, Tổng thống Hàn Quốc trong chuyến thăm chính thức Việt Nam năm 2023 từng chia sẻ rằng phở đã trở thành "món ăn quốc dân" của cả Việt Nam và Hàn Quốc. Đây không chỉ là phát biểu ngoại giao mà phản ánh ẩm thực Việt, tiêu biểu là phở, còn góp phần thúc đẩy giao thoa và kết nối sâu sắc giữa các nền văn hóa. Hình ảnh các chính khách nước ngoài thưởng thức ẩm thực Việt đang lan tỏa hình ảnh một đất nước thân thiện, an toàn và giàu bản sắc đến với thế giới.
Giá trị văn hóa từ những bữa ăn bình dân
Theo TS Dương Đức Minh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch, khác với nhiều quốc gia thiên về thức ăn nhanh, văn hóa Việt vẫn gắn chặt với bếp gia đình, sự sẻ chia và kết nối trong mỗi bữa ăn. Đây là lý do hình ảnh các nguyên thủ quốc tế ngồi ăn cùng phu nhân hoặc người thân tại những quán bình dân ở Việt Nam dễ tạo thiện cảm mạnh mẽ. "Họ không chỉ thưởng thức món ăn mà đang hòa vào không gian rất đời thường, rất gần gũi của văn hóa Việt Nam. Giá trị này rất đặc biệt, không phải quốc gia nào cũng có", ông Minh nhấn mạnh.
Từ lan tỏa tự nhiên sang chiến lược bài bản
Nhiều năm qua, thông qua du khách, các món ăn Việt Nam đã nổi tiếng toàn cầu, lọt vào top nhiều bình chọn uy tín. Trên mạng xã hội, có hẳn một cộng đồng gần 200.000 thành viên người nước ngoài chỉ để bàn về bánh mì Việt Nam, với tên gọi "Vietnam Banh Mi Appreciation Society". Mỗi ngày, các thành viên sôi nổi chia sẻ từ những xe bánh mì vỉa hè vô danh đến các tiệm nổi tiếng, chấm điểm nghiêm túc và tranh luận. Thành viên không chỉ là du khách quốc tế mà còn có du học sinh, người nước ngoài đang sinh sống tại Việt Nam, tất cả đều có chung niềm hào hứng đặc biệt dành cho bánh mì Việt.
Mới đây, bánh mì Việt tiếp tục được CNN xếp vào nhóm những món sandwich ngon nhất thế giới, cho thấy sức hút của món ăn này chưa hề hạ nhiệt. Anh Soo, du khách Hàn Quốc, chia sẻ: "Tôi từng nghĩ mình đã biết bánh mì là gì, nhưng khi đến Việt Nam, tôi nhận ra những chiếc bánh mì trước đây mình từng ăn chỉ còn là cái tên. Ăn bánh mì ở Việt Nam thật sự ở một đẳng cấp khác". Theo anh, lớp vỏ bánh giòn rụm, phần nhân thịt nướng đậm vị kết hợp đồ chua tạo nên sự cân bằng hoàn hảo. Nhiều du khách nước ngoài vừa rời Việt Nam đã nhớ đồ ăn và phải tìm quán Việt tại chính đất nước họ, cho thấy ẩm thực Việt tạo ra cảm giác nhớ rất mạnh.
Triết lý cân bằng và sự đa dạng vùng miền
Nghệ nhân văn hóa ẩm thực Hồ Đắc Thiếu Anh nhận định, điểm đặc biệt của ẩm thực Việt nằm ở triết lý cân bằng. Một món ăn Việt thường có sự hài hòa giữa mặn, ngọt, chua, cay và được tạo nên từ nguồn nguyên liệu bản địa phong phú. Nhiều nền ẩm thực châu Á thiên mạnh về một vị, trong khi ẩm thực Việt chú trọng sự hài hòa. Mỗi món ăn không chỉ ngon mà còn gắn với sức khỏe. "Mỗi vùng ở Việt Nam lại mang một bản sắc ẩm thực riêng, chẳng hạn như phở Hà Nội khác phở TP.HCM, bánh xèo miền Trung khác bánh xèo miền Tây, bún bò Huế cũng có hương vị, sợi bún khác phiên bản TP.HCM… Chưa kể các món vùng cao với nguyên liệu đặc trưng, khiến du khách luôn có cảm giác khám phá mãi không hết", nghệ nhân Thiếu Anh nói.
TS Dương Đức Minh cùng quan điểm khi cho rằng hiện đã có nhiều món ăn nổi tiếng toàn cầu như phở, bánh mì hay bún bò Huế nhưng chưa phản ánh hết kho tàng ẩm thực khổng lồ của Việt Nam. Nước ta có 54 dân tộc, mỗi cộng đồng đều có những thực hành văn hóa riêng, trong đó có văn hóa ẩm thực. Chẳng hạn mùa nước nổi ở ĐBSCL có cá linh, bông điên điển hay nhiều đặc sản theo mùa. Nếu được tổ chức bài bản, đây hoàn toàn có thể trở thành trải nghiệm khiến du khách nhớ lâu và quay trở lại. "Hiện nay nhiều tour vẫn chỉ dừng ở việc đưa món đặc sản địa phương vào thực đơn, nhưng như vậy chưa đủ tạo nên ký ức mạnh mẽ. Du khách phải được trải nghiệm những điều mới mẻ, bất ngờ và tạo cảm xúc bùng nổ để họ muốn kể lại ngay sau chuyến đi", ông Minh nói thêm.
Nâng tầm ẩm thực Việt: Hướng tới chiến lược phát triển bền vững
Ông Dương Thanh Đảo nhận định đây là thời điểm quan trọng để nâng tầm ẩm thực Việt Nam trên bản đồ thế giới. Để đi xa hơn, ẩm thực Việt cần chuyển từ sự lan tỏa tự nhiên sang một chiến lược phát triển bài bản, tập trung vào 3 định hướng trọng tâm: chuẩn hóa chất lượng và trải nghiệm nhưng vẫn giữ bản sắc; xây dựng hệ sinh thái F&B kết nối ẩm thực với du lịch; truyền thông và kinh tế sáng tạo. Từ đó định vị ẩm thực Việt Nam như một trụ cột của quyền lực mềm quốc gia, gắn với xu hướng "ngon lành, xanh và bền vững".
Ẩm thực Việt nên đi vào lòng người bằng sự chân thành và chiều sâu văn hóa. Sách vở, phim ảnh, tài liệu nghiên cứu và những câu chuyện đời sống đều là cách đưa ẩm thực Việt đến gần hơn với thế giới. TS Vũ Thế Long, nguyên Trưởng ban Nghiên cứu con người và môi trường (Viện Khảo cổ học, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khai thác giá trị văn hóa ẩm thực để phát triển du lịch bền vững.
