Nhạc sĩ Đức Thịnh, Giám đốc Nhà hát VOH Music One, người quen thuộc với khán giả TP.HCM qua các dự án âm nhạc điện ảnh và hỗ trợ nghệ sĩ trẻ, gần đây đã nghiên cứu sâu về âm thanh trị liệu (sound therapy). Trong cuộc trò chuyện, anh lý giải sự chuyển hướng này và khẳng định: 'Âm nhạc trị liệu giống như một liều thuốc đắng, nó buộc bạn phải đi xuyên qua nỗi đau'.
Từ sân khấu đến tĩnh lặng: Hành trình đi sâu vào bản chất âm nhạc
Nhạc sĩ Đức Thịnh cho biết nhiều người nghĩ anh bỏ cái cũ tìm cái mới, nhưng thực chất anh đang đi sâu hơn vào bản chất nguyên thủy của âm nhạc. Anh dẫn số liệu từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO): áp lực tâm lý và rối loạn lo âu gây thiệt hại khoảng 1.000 tỉ USD mỗi năm cho nền kinh tế toàn cầu do sụt giảm năng suất lao động. Tại Việt Nam, có đến 15% dân số mang các tổn thương tâm thần âm thầm. Đứng sau ánh đèn sân khấu nhiều năm, anh nhìn thấy sự mệt mỏi ẩn sau những tràng pháo tay của khán giả.
Cú hích lớn nhất thay đổi tư duy của anh là những ngày tháng làm việc cùng Giáo sư Trần Văn Khê. 'Bác Khê từng nói một câu mà tôi coi là kim chỉ nam: "Lời ru của mẹ là một tần số chữa lành". Bản chất của lời ru hay âm nhạc truyền thống không chỉ để thính giác thưởng thức, mà nó mang hệ năng lượng điều hòa tâm sinh lý.'
'Tắm âm thanh' – Không chỉ là trào lưu
Về trào lưu 'tắm âm thanh' (sound bath), nhạc sĩ Đức Thịnh giải thích: 'Tắm âm thanh dịch sát nghĩa từ "sound bath" của quốc tế. Khi đã gọi là tắm, nghĩa là bạn không chỉ nghe bằng tai, mà là đang thẩm thấu tần số âm thanh bằng cả tế bào trên cơ thể.' Anh nhấn mạnh đây không phải trào lưu mới mà là bộ môn khoa học có lịch sử lâu đời, từ 7.000 năm trước ở Thổ Nhĩ Kỳ, người xưa đã xây bệnh viện cổ chuyên trị liệu bằng âm thanh. Người bệnh nằm nghe tiếng thác nước, kèn, nhạc chuông để phục hồi năng lượng tinh thần, giảm stress và hỗ trợ giấc ngủ. Cha ông ngày xưa cũng mượn thanh âm tự nhiên như tiếng mưa rơi để xoa dịu tâm trí.
Cơ thể con người chứa khoảng 70% là nước, và nước là chất dẫn động sóng cơ học tuyệt vời. Khi gõ vào chuông nước hay chuông pha lê thạch anh, sóng âm thanh tinh khiết thẩm thấu trực tiếp vào dòng chất lỏng của từng tế bào qua cơ chế cộng hưởng, dịch chuyển sóng não từ trạng thái Beta căng thẳng về Alpha và Theta – vùng thư giãn sâu và tỉnh thức.
Âm nhạc trị liệu chuyên sâu: Xuyên qua nỗi đau để chữa lành
Nhạc sĩ Đức Thịnh phân biệt rõ giữa nhạc thư giãn và âm nhạc trị liệu: 'Nhạc thư giãn nịnh nọt và chiều chuộng bạn. Còn âm nhạc trị liệu giống như một liều thuốc đắng, nó buộc bạn phải đi xuyên qua nỗi đau.' Anh thường dùng tiếng đàn Sitar của Ấn Độ hay các dải tần số cực thấp như 171 Hz – những âm thanh ban đầu nghe rất nhức tai, rùng rợn và khó chịu. Nhưng khi người nghe cam lòng lắng lại, dải tần số này thực hiện một cuộc 'massage, tẩy rửa' sâu trong vỏ não, buộc họ đối diện với góc tối và tổn thương, thậm chí bật khóc, rồi sau đó mới xoa dịu.
Anh nhớ đến người bạn quá cố, nhạc sĩ saxophone Xuân Hiếu, người từng nói: 'Khi tôi thổi kèn, tôi và kèn là một. Sự rung động của cây kèn tác động trực tiếp vào hàm răng và rung lắc toàn bộ khung xương bên trong.' Bản chất của trị liệu bằng âm thanh cấp độ sâu chính là sự rung lắc khung xương vật lý đó. Hiện tại, anh đang phối hợp với một số bác sĩ chuyên khoa xương khớp và tâm lý để lượng hóa các phản ứng vật lý của sóng âm lên cơ thể người. Họ nhận thấy những tần số rung động cơ học phù hợp có khả năng hỗ trợ đắc lực cho quá trình phục hồi hậu phẫu và giảm đau cơ cơ học.
Định vị liệu pháp chữa lành mang căn tính Việt
Nhạc sĩ Đức Thịnh từ chối copy nguyên bản các mô hình sound bath của phương Tây. Anh cho rằng người phương Tây có tập quán nghe và tần số văn hóa khác với người Việt. Đối với người Việt, âm thanh của tiếng đàn bầu, đàn tranh hay sáo trúc đã nằm sẵn trong tiềm thức. Anh đang nghiên cứu dự án tích hợp các nhạc cụ dân tộc này vào hệ thống tần số chữa lành chuẩn mực của phương Tây. 'Khi thanh âm nhạc dân tộc vang lên, nó kích hoạt ký ức văn hóa và lòng tự hào ngầm ẩn, từ đó hiệu quả trị liệu tâm lý sẽ tăng lên gấp bội. Đó là cách tôi muốn định vị một liệu pháp chữa lành mang căn tính VN trên bản đồ thế giới.'
