Nguy cấp cho nhạc Việt: Bản cover AI vượt mặt bản gốc
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra những thách thức lớn đối với ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu, đặc biệt là tại Việt Nam. Khi công nghệ ngày càng hoàn thiện, ranh giới giữa sản phẩm do con người sáng tạo và nội dung do AI tạo ra trở nên mờ nhạt, gây ra nhiều hệ lụy cho các nghệ sĩ.
Tràn ngập video cover bởi AI
Thời gian qua, ngày càng nhiều nghệ sĩ Việt như Ngô Lan Hương, K-ICM trở thành nạn nhân của AI. Trong video mới đây, Ngô Lan Hương kêu gọi khán giả dừng nghe phiên bản AI của ca khúc "Có công mài sắc" và chuyển sang bản chính thống do ê-kíp cô đăng tải. Tuy nhiên, nghịch lý là bản gốc được đăng tải vài tháng trước không gây chú ý, trong khi phiên bản Afrobeats với vocal AI xuất hiện trên mạng xã hội lại gây sốt, được sử dụng trong vô số video ngắn.
Ngô Lan Hương bày tỏ sự buồn lòng khi bản AI hát sai lời. Sau đó, ê-kíp của cô đã liên hệ với các nền tảng để gỡ bỏ bản AI. Tình trạng này không chỉ xảy ra với nhạc Việt mà còn phổ biến trên thị trường quốc tế, nơi nhiều bản gốc không nổi tiếng bằng bản cover AI.
Trên YouTube, chỉ cần tìm kiếm từ khóa "AI cover" là hàng chục nghìn kết quả hiện ra, nhiều video đạt hàng nghìn, chục nghìn đến hàng triệu lượt xem. Ví dụ, bản nhạc "Thu cuối" đạt 2 triệu lượt nghe, "Mưa chiều" gắn liền với NSND Thanh Hoa, Phương Thanh, Mạnh Quỳnh khi được làm phiên bản AI theo phong cách rock cũng đạt hàng triệu lượt xem. Ngay cả "Diễm xưa" của Trịnh Công Sơn cũng được phối lại theo phong cách metal, rock với vocal AI.
Khán giả khó phân biệt nhạc AI và nhạc thật
Một trong những lý do khiến nhạc AI ngày càng có sức ảnh hưởng là khán giả khó phân biệt các sản phẩm. Cuối năm 2025, tờ DW dẫn nghiên cứu của Deezer và Ipsos cho thấy 97% người tham gia khảo sát không thể phân biệt được giữa các bản nhạc tạo hoàn toàn bằng AI và sản phẩm do con người sáng tác.
Kết quả này cho thấy âm nhạc do AI tạo ra đã đạt mức độ thuyết phục rất cao. Không chỉ xuất hiện trên các nền tảng phát nhạc, những sản phẩm này còn tạo dấu ấn trên các bảng xếp hạng lớn. Ca khúc "Walk My Walk" của Breaking Rust - nghệ sĩ được xác định sử dụng AI tạo sinh - từng vươn lên vị trí số một trên bảng xếp hạng doanh số nhạc số thể loại đồng quê của Billboard vào giữa tháng 11/2025.
Một trường hợp khác là Xania Monet, nghệ sĩ ảo hoạt động trong lĩnh vực nhạc Gospel và R&B. Nhiều sản phẩm của cô lọt vào các bảng xếp hạng âm nhạc và được cho là ký hợp đồng trị giá 3 triệu USD với một hãng thu âm. Dự án âm nhạc AI The Velvet Sundown từng thu hút hơn một triệu người nghe hàng tháng trên Spotify trước khi công khai thừa nhận đây là sản phẩm của AI.
Theo The Guardian, các nghệ sĩ AI ngày càng hiện diện nhiều hơn trong ngành công nghiệp âm nhạc. Các ca khúc do AI tạo ra hoặc sử dụng vocal AI đã xuất hiện trên các bảng xếp hạng thịnh hành của Spotify, Billboard và nhiều nền tảng khác. Chương trình BBC Introducing - vốn là bệ phóng cho các nghệ sĩ mới - cũng từng phát sóng ca khúc do AI tạo ra mang tên "Papi Lamour".
Tại Anh, ca khúc "I Run" của nhóm nhạc dance Haven lọt vào top 20 bảng xếp hạng âm nhạc giữa lúc tranh cãi về việc nhóm sử dụng AI để mô phỏng giọng hát của ca sĩ Jorja Smith. Phía Haven khẳng định họ chỉ sử dụng các mẫu giọng hát mang tính tham khảo và chưa đưa ra thêm bình luận.
Mối lo ngại của thị trường âm nhạc
Sự xuất hiện ngày càng nhiều của các sản phẩm AI khiến nhiều người lo ngại về tương lai của ngành sáng tạo. Nhiều ý kiến cho rằng AI có thể hấp thụ kho dữ liệu khổng lồ từ lịch sử âm nhạc nhân loại để tạo ra vô số sản phẩm mới, làm giảm giá trị của nghệ thuật do con người sáng tạo và ảnh hưởng đến sinh kế của nghệ sĩ.
Nỗi lo này càng gia tăng khi nhiều hãng thu âm lớn - từng tỏ ra dè dặt với AI - hiện bắt đầu chấp nhận và khai thác công nghệ này trong sản xuất âm nhạc. Các chuyên gia nhận định trong tương lai, người nghe hoàn toàn có thể tham gia đồng sáng tạo âm nhạc cùng nghệ sĩ yêu thích thông qua AI, khiến việc phân biệt giữa sản phẩm của con người và máy móc ngày càng khó khăn hơn.
Khảo sát của Deezer cho thấy hơn một nửa số người tham gia cảm thấy không thoải mái khi không thể nhận biết đâu là âm nhạc do AI tạo ra. Bên cạnh đó, 51% cho rằng AI sẽ khiến các nền tảng phát nhạc xuất hiện nhiều sản phẩm chất lượng thấp hơn, trong khi gần 2/3 tin rằng công nghệ này có thể làm suy giảm tính sáng tạo, theo tờ Barron’s.
CEO Deezer Alexis Lanternier cho biết: "Từ kết quả khảo sát có thể thấy công chúng thực sự quan tâm đến âm nhạc và muốn biết liệu những gì họ đang nghe được tạo ra bởi con người hay AI."
Theo Deezer, lượng nội dung AI được tải lên nền tảng đang tăng nhanh. Vào tháng 1/2025, cứ 10 bài hát được phát hành mỗi ngày thì có một bài hoàn toàn do AI tạo ra. Đến tháng 10/2025, tỷ lệ này đã tăng lên hơn một phần ba, tương đương gần 40.000 ca khúc mỗi ngày.
Khoảng 80% người tham gia khảo sát của Deezer cho rằng các sản phẩm âm nhạc được tạo hoàn toàn bằng AI cần phải được dán nhãn rõ ràng để người dùng nhận biết. Hiện Deezer là nền tảng phát nhạc lớn duy nhất áp dụng việc gắn nhãn có hệ thống đối với các sản phẩm được tạo hoàn toàn bằng AI.
Khảo sát của Deezer được thực hiện từ ngày 6-10/10 tại 8 quốc gia gồm Brazil, Anh, Canada, Pháp, Đức, Nhật Bản, Hà Lan và Mỹ. Kết quả cho thấy công chúng ngày càng quan tâm đến tính minh bạch trong âm nhạc, trong bối cảnh AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với ngành công nghiệp giải trí toàn cầu. Trước thực tế này, Spotify cho biết họ đang khuyến khích các nghệ sĩ và đơn vị phát hành tham gia bộ quy tắc tự nguyện nhằm công khai mức độ sử dụng AI trong quá trình sản xuất âm nhạc.
