Theo các nguồn tin, một văn bản thỏa thuận giữa Mỹ và Iran về eo biển Hormuz đang được xem xét, nhưng vẫn cần sự chấp thuận của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Thỏa thuận này được coi là bước đột phá cho hoạt động ngoại giao vốn bị gián đoạn nhiều tuần qua giữa hai chính phủ.
Nội dung thỏa thuận
Văn bản đề xuất rằng chính phủ Mỹ sẽ chấm dứt lệnh phong tỏa các cảng của Iran, đổi lại chính quyền Tehran sẽ mở cửa eo biển Hormuz. Tehran khẳng định chủ quyền trên eo biển này và cho rằng cần có sự phối hợp kiểm soát giữa Iran và Oman, vì eo biển nằm trong lãnh hải của hai quốc gia.
Tuy nhiên, Mỹ bác bỏ mọi biện pháp kiểm soát của Iran, bao gồm đề xuất về hệ thống thu phí tàu thuyền qua lại. Ngày 16/6, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đe dọa sẽ áp đặt trừng phạt lên Oman nếu nước này ủng hộ hệ thống thu phí. Ông từ chối xác nhận nội dung thỏa thuận và nhấn mạnh cần Trump phê duyệt.
Yêu cầu từ phía Mỹ
Ông Trump đã đưa ra ba yêu cầu với Iran: tái mở eo biển Hormuz, từ bỏ uranium làm giàu cao và chấm dứt chương trình hạt nhân. Trong khi đó, hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran dẫn lời một nguồn tin liên quan đến đàm phán, phủ nhận việc thỏa thuận sắp được ký kết.
Văn bản cũng bao gồm điều khoản yêu cầu Tehran ngừng theo đuổi vũ khí hạt nhân. Toàn văn dự kiến được công bố trong những ngày tới. Iran nhiều lần khẳng định không có ý định sản xuất vũ khí hạt nhân, chương trình hạt nhân chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Ngày 11/6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tái khẳng định điều này.
Những vấn đề còn tồn tại
Dù thỏa thuận có thể giải quyết vấn đề eo biển Hormuz, các vấn đề phức tạp hơn như lệnh trừng phạt của Mỹ và trữ lượng uranium của Iran vẫn cần được giải quyết trong các phiên thương lượng tương lai. Iran khẳng định quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình theo Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân, nhưng Trump yêu cầu dỡ bỏ toàn bộ chương trình hạt nhân.
Cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah tại Liban cũng ảnh hưởng đến đàm phán. Trump từng chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và bày tỏ bất mãn về chiến dịch quân sự tại Liban. Ngày 16/6, ông nói "không hài lòng" về cách Israel hành động.
Triển vọng mở cửa eo biển
Cả Mỹ và Iran đều khẳng định eo biển Hormuz sẽ được tái mở vào thứ Sáu ngày 19/6, nhưng các công ty vận tải cho biết cần chờ đợi để xác nhận tình trạng hòa bình được duy trì. Ngày 16/6, truyền hình quốc gia Iran đưa tin về việc dỡ bỏ hàng rào phong tỏa hàng hải, nhưng nhấn mạnh tàu thuyền phải phối hợp với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran.
Mỹ tuyên bố eo biển sẽ được mở cửa tự do trong 60 ngày và kỳ vọng điều khoản này nằm trong thỏa thuận cuối cùng. Iran phát tín hiệu sẽ tiếp tục kiểm soát eo biển cùng Oman. Nguyễn Quang Minh (Theo Al Jazeera, Reuters)
