Việc Bộ Công an ra quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, trong đó có vụ án tại Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ truyền thông Bihaco (BH Media) với bị can Nguyễn Hải Bình - Tổng Giám đốc công ty, cùng các công ty khác liên quan, đã khiến nhiều người cảm thấy vui mừng, đặc biệt là các nhạc sĩ và nghệ sĩ.
Cơ chế độc quyền bản ghi trên nền tảng số
Tuy nhiên, vì sao BH Media độc quyền được bản ghi của các ca khúc trên các nền tảng như YouTube? Theo một chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc và độc lập phân phối tác phẩm trên nền tảng số, việc BH Media không sở hữu tác phẩm âm nhạc nhưng vẫn có thể độc quyền trên các nền tảng số không khó giải thích.
Chẳng hạn, nhạc sĩ Nguyễn Văn A bán bản quyền bài hát cho ca sĩ XYZ. Ca sĩ XYZ đầu tư sản xuất bản ghi âm nhưng không có khả năng phát hành album, nên ủy quyền cho đơn vị B Audio phát hành. Lúc này, B Audio sở hữu bản quyền bản ghi, trong khi nhạc sĩ và ca sĩ mất quyền này. BH Media mua lại bản quyền bản ghi từ B Audio, đăng ký Content ID với YouTube và độc quyền phát hành trên nền tảng này.
Ngược lại, nếu nhạc sĩ Nguyễn Văn A tự đầu tư bản ghi mới, thuê ca sĩ XYZ thu âm và tự phát hành độc lập trên nền tảng số, thì không ai có thể đăng ký bản quyền tác phẩm này.
Các trường hợp tranh chấp bản quyền phổ biến
Theo vị chuyên gia, tất cả các trường hợp tranh chấp bản quyền trên nền tảng số ở Việt Nam đều diễn ra tương tự, kể cả bản ghi Quốc ca mà BH Media từng chiếm hữu. Đó là trường hợp nghệ sĩ không hiểu luật nên mất quyền sở hữu bản ghi, để các MCN chiếm đoạt và kiếm tiền.
Một trường hợp khác là nghệ sĩ hợp tác với bên trung gian như Nhạc Của Tui, Zing MP3, POPS Music để phát hành trên nền tảng số. Khi đó, bản quyền ca khúc do bên trung gian sở hữu và khi đưa lên nền tảng số quốc tế, họ đăng ký bản quyền thuộc về mình. Vị chuyên gia khẳng định: “Với việc các bên trung gian đã đăng ký bản quyền bản ghi trên nền tảng số, họ sẽ độc quyền sở hữu, và cả ca sĩ lẫn nhạc sĩ đều không còn quyền gì với bài hát.”
Trường hợp cuối cùng là bán bản quyền trọn gói. Khi nhạc sĩ sáng tác ca khúc mới, một đơn vị bỏ tiền mua bản quyền và sản xuất toàn bộ, sau đó bán trọn gói cho tổ chức âm nhạc quốc tế với số tiền lớn. Lúc này, tổ chức quốc tế là chủ sở hữu bản quyền và phát hành trên nền tảng số, nghệ sĩ hay ca sĩ không còn quyền sở hữu.
Lời khuyên cho nghệ sĩ
Vị chuyên gia nhấn mạnh, các nhạc sĩ và nghệ sĩ cần tìm hiểu kỹ quy định khi phát hành tác phẩm trên nền tảng số. Để tránh bị chiếm đoạt, nên phát hành độc lập, khi đó các bên khác muốn sử dụng đều phải xin phép. Đối với các tranh chấp hiện tại, nghệ sĩ cần kiểm tra bản ghi mà BH Media đang sở hữu có phải của mình không, hoặc ai đã tự tiện lấy bản ghi bán cho bên phát hành nếu không được ủy quyền. Khi có đủ chứng cứ và khởi kiện, tòa án sẽ dễ dàng giải quyết.
