Lễ rước kiệu đêm Tường Phiêu: Ánh lửa thiêng soi đường Thánh về đình
Nằm trong khuôn khổ Lễ hội truyền thống đình Tường Phiêu tại xã Phúc Thọ, Hà Nội, tối ngày 2/3 (tức 14 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Lễ rước kiệu Thánh hồi đình Tường Phiêu đã diễn ra đầy đặc sắc, thu hút hàng nghìn người dân địa phương và du khách thập phương tham gia. Sự kiện này không chỉ là một phần của lễ hội chính tưởng nhớ ngày sinh Thánh Tản Viên Sơn, mà còn là nghi thức độc đáo bậc nhất của vùng xứ Đoài.
Truyền thuyết và nguồn gốc lễ rước đêm
Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng, tục rước kiệu đêm của làng Tường Phiêu bắt nguồn từ một truyền thuyết về Thánh Tản. Trong một lần ngự giá vi hành tới miền Ngô Sơn, Ngài đã mải mê dạy dân đánh cá và tìm cách trị thủy, dẫn đến việc trở về núi vào ban đêm khá muộn. Khi tiễn đưa Ngài và đoàn tùy tùng, dân làng đã dùng cây khô làm đuốc để soi đường và chiêm ngưỡng đức Thánh được lâu hơn. Để tưởng nhớ và lưu lại muôn đời cho con cháu về cảnh tiễn đưa hoành tráng và đầy lưu luyến này, vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, dân làng Tường Phiêu tổ chức lễ hội rước Tam vị Thánh Tản và Thành Hoàng làng.
Chuẩn bị và nghi thức độc đáo
Mỗi năm, đình Tường Phiêu tổ chức 4 lễ tiết, trong đó lễ hội chính từ ngày 14 đến 16 tháng Giêng Âm lịch là lớn nhất. Lễ hội bảo lưu nhiều hoạt động truyền thống, với điểm nhấn là tục rước đêm. Trước khi lễ rước diễn ra, các thôn xóm đã chuẩn bị củi khô và phên nứa để tạo thành những bó đuốc rồng và cây 'đình liệu' dùng để thắp sáng. Theo thông lệ cổ truyền, sáng ngày 14 tháng Giêng, người dân nô nức trong tiếng trống rước Thánh từ đình Tường Phiêu lên đền Ngô Sơn (đền Ngo). Sau nghi lễ lấy lửa, khai hoả, và thắp sáng 4 cây đình liệu, bầu trời đêm tại Tường Phiêu rực sáng ánh lửa.
Những cây đuốc khổng lồ và ý nghĩa biểu tượng
Cây đuốc lớn, còn được gọi là đình liệu, được thắp sáng trong lễ hội. Làng sẽ đốt 4 cây đuốc lớn, tượng trưng cho 4 cổng làng ngày xưa. Các cây đuốc này được làm theo hình chiếc đó đánh cá dựng ngược, với bên trong là các thân cây tre lớn được ngâm bùn để khô, và bên ngoài là tay tre. Mỗi cây đuốc khổng lồ có chiều cao từ 9 đến 13m, đường kính trên đỉnh khoảng 90cm, tương đương với một tòa nhà 3-4 tầng. Ngọn đuốc sẽ cháy trong khoảng 3 giờ, vừa đủ thời gian để soi sáng cho đoàn rước kiệu Thánh về đình Cả.
Khoảng 8 giờ tối ngày 14 tháng Giêng, dân làng bắt đầu đốt đuốc, đồng thời rước kiệu Thánh từ đền Ngo về đình làng. Ngoài 4 cây đuốc khổng lồ, lễ hội còn có nhiều cây đuốc nhỏ, gọi là đuốc rồng. Theo các cụ cao niên, lễ thánh tại đền Ngo được tổ chức từ năm 1432 đến nay, cứ 3 năm một lần vào các năm chẵn (Tý, Ngọ, Mão, Dậu). Thánh đi đến đâu thì đuốc cháy đến đó, như soi đường cho Thánh đi. Trời tối đen nhưng với 4 cây đuốc lớn, cả một vùng trời được soi sáng, tạo nên khung cảnh huyền ảo và linh thiêng.
Không khí lễ hội và ý nghĩa văn hóa
Trải qua hàng trăm năm lịch sử, lễ hội làng Tường Phiêu vẫn giữ được nét độc đáo. Quãng đường từ đình làng ra đền Ngo chỉ khoảng hơn 1 cây số, nhưng vào ngày hội luôn kín người rước Thánh trong đêm tối. Tiếng chiêng, tiếng trống rộn ràng, cờ xí rợp trời, không khí lễ hội tưng bừng khắp đường làng ngõ xóm. Khi đoàn kiệu rước Thánh gần về đến đình Tường Phiêu, hàng chục phù giá cầm đuốc chạy nhanh về phía trước để mở đường. Khi kiệu vào bên trong, các phù giá bắt đầu quay kiệu, tạo nên một khung cảnh khác lạ và sống động.
Nếu như ở nhiều lễ hội truyền thống, nước là biểu tượng thiêng liêng, thì Lễ hội đình Tường Phiêu lại là lửa. Ánh lửa từ các bó đuốc trong hội rước như một con rồng lửa tiến về làng, mang theo ý nghĩa sâu sắc về sự tôn kính và biết ơn đối với tiền nhân. Đình Tường Phiêu, một di tích cổ kính nổi tiếng xứ Đoài, đã được nhận bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt vào cuối năm 2018, càng làm tăng thêm giá trị văn hóa của lễ hội.
Người đi xem hội rước đông vui rạng rỡ dưới ánh đuốc hồng, ai cũng muốn len tới chui qua kiệu để cầu lộc và điều may mắn. Hội rước 3 năm mới diễn ra một lần, nên người dân nơi đây từ già, trẻ, lớn, bé đều nô nức tham gia, mong được chứng kiến không khí linh thiêng. Một số người còn nhảy qua các cây đuốc đang cháy đượm để cầu mong một năm mới luôn gặp may mắn.
Lễ hội truyền thống làng Tường Phiêu không chỉ là dịp để người dân thể hiện lòng tôn kính và biết ơn đối với tiền nhân, mà còn là nét văn hóa độc đáo riêng có của cả vùng xứ Đoài. Qua lễ hội, tinh thần đoàn kết trong cộng đồng dân cư được phát huy, góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp và văn minh hơn.
