Lễ hội xuân 2026: Công nghệ và quá tải song hành trong mùa khai hội
Mùa khai hội năm nay đã lộ rõ hai chuyển động song song đầy thú vị. Một bên là những nỗ lực không ngừng để làm cho lễ hội trở nên văn minh hơn thông qua ứng dụng công nghệ và cải tiến công tác tổ chức. Một bên là sức ép quá tải không hề giảm, khiến bất kỳ khe hở nhỏ nào cũng có thể nhanh chóng biến thành cảnh chen lấn và bức xúc cho du khách.
Lễ hội được “làm lại” theo hướng văn minh hơn
Bất chấp thời tiết mưa lớn, biển người vẫn đổ về khai hội chùa Hương vào sáng Mùng 6 tháng Giêng. Điểm khác biệt nhất của mùa lễ hội năm nay nằm ở cách thức tổ chức được cải tiến rõ rệt. Hà Nội đã định hướng quản lý lễ hội 2026 theo hướng chuyên nghiệp hơn, coi lễ hội không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng thuần túy mà còn là thành tố quan trọng của công nghiệp văn hóa, gắn liền với phát triển du lịch bền vững.
Những giải pháp tiên tiến như lập cơ sở dữ liệu lễ hội toàn diện, triển khai bản đồ số theo thời gian thực và thí điểm mô hình lễ hội thông minh được đánh giá là bước chuyển đáng chú ý. Chẳng hạn, trong ngày đầu khai hội chùa Hương, từ 3 giờ sáng lượng người đã đổ về rất đông, xếp hàng dọc bến đò xuống suối Yến. Theo quan sát ban đầu, hiện tượng chen lấn xô đẩy hầu như không xảy ra.
Có được kết quả tích cực này là nhờ ban tổ chức lễ hội chùa Hương đã sớm ứng dụng công nghệ giám sát hiện đại, sử dụng camera AI và flycam dọc tuyến suối Yến, siết chặt quy định an toàn đường thủy với nguyên tắc “không áo phao, không xuất bến”, đồng thời tổ chức lại dịch vụ theo hướng thông thoáng và công khai giá cả minh bạch.
Những thay đổi này đã trực tiếp tác động tích cực đến cảm giác của người đi hội, khiến họ có cảm giác “đỡ bị dí”, “đỡ bị chặt chém”, từ đó “an tâm xếp hàng” như nhiều du khách chia sẻ.
Kinh nghiệm quốc tế và hướng đi mới tại Việt Nam
Theo Tiến sĩ Trần Minh Đức, chuyên gia quản lý du lịch bền vững, kinh nghiệm từ Nhật Bản và Trung Quốc cho thấy, việc giảm ùn ứ tại các điểm tâm linh không chỉ dựa vào lực lượng điều tiết tại chỗ mà còn phải dựa vào thiết kế dòng khách từ trước đó. Ở Nhật Bản, nhiều đền chùa lớn tại Kyoto hay Tokyo áp dụng hệ thống phân luồng một chiều, đặt biển chỉ dẫn rõ ràng và khuyến khích người dân đi lễ theo khung giờ trải dài suốt ngày, hạn chế dồn vào một thời điểm cụ thể.
Tại Trung Quốc, một số danh thắng nổi tiếng như Hoàng Sơn hay Thái Sơn triển khai hệ thống đặt vé theo giờ và giới hạn số lượng khách mỗi ngày, kết hợp với cảnh báo sớm tình trạng quá tải trên nền tảng trực tuyến.
Ở Yên Tử, hướng làm mới cũng đi theo logic tương tự, kéo trải nghiệm từ “một chuyến leo núi chiêm bái” đơn thuần thành chuỗi hoạt động văn hóa dài hơi với các khóa tu, triển lãm Phật giáo Trúc Lâm, hội chợ OCOP và các chương trình biểu diễn nghệ thuật đặc sắc.
Ngoài ra, để nâng cao trải nghiệm cho du khách và Phật tử, tỉnh Quảng Ninh đã miễn phí vé trông giữ phương tiện tại bến xe Hạ Kiệu từ ngày 20/2 đến hết năm 2026. Đây được đánh giá là một nỗ lực đáng kể nhằm giảm rào cản chi phí cho người hành hương.
Chính quyền địa phương cũng đã nâng mức đóng bảo hiểm và triển khai hệ thống giám sát bằng công nghệ AI tại khu vực Yên Tử nhằm đảm bảo an toàn và an ninh cho du khách, góp phần xây dựng mùa lễ hội văn minh và an tâm hơn.
Quá tải vẫn là câu chuyện chưa có hồi kết
Bên cạnh những chuyển động tích cực, áp lực quá tải vẫn là bài toán lặp lại mỗi mùa hội. Khi dòng người dồn về cùng một thời điểm, bất kỳ điểm đến nào cũng có thể rơi vào trạng thái quá ngưỡng chịu đựng.
Ngay trong những ngày đầu năm, Ban quản lý Di sản Tràng An đã phải khuyến nghị du khách điều chỉnh thời gian tham quan vì lượng khách buổi sáng quá tải, thậm chí có khung giờ phải tạm ngừng nhận khách. Theo chia sẻ từ Sở Du lịch Ninh Bình, chỉ trong 7 ngày đầu kỳ nghỉ, tỉnh này đã đón gần 1,9 triệu lượt khách, trong đó có hơn 301.000 lượt khách quốc tế. Riêng ngày 20/2 (Mùng 4 Tết), ước tính đón gần 489.000 lượt khách.
Với mật độ cao như vậy, tình trạng ùn ứ ở bến, quá tải tại quầy vé và tắc nghẽn ở các điểm trung chuyển gần như khó tránh khỏi. Ở Yên Tử, mặc dù chưa chính thức khai hội nhưng từ Mùng 1 đến Mùng 5 Tết, địa danh này đã đón khoảng 130.000 lượt du khách hành hương. Dòng người đông kéo theo tình trạng “thất thủ” cục bộ, có nơi khách phải bán lại vé, thậm chí bỏ cuộc giữa đường.
Tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại chùa Hương và một số lễ hội lớn khác khi dòng người tăng đột biến trong cùng khung giờ. Anh Nguyễn Minh Thành từ công ty Flamingo Redtours cho biết: “Trong những thời điểm cao điểm, chỉ cần một nhóm người dừng lại chụp ảnh lâu hơn, một dòng muốn vượt lên nhanh hơn, nhịp di chuyển lập tức bị đứt gãy, gây ra ùn tắc và chen lấn”.
Giải pháp và triển vọng cho tương lai
Từ thực tế tổ chức tour đầu xuân, anh Thành cho rằng, điều quan trọng nhất với các điểm tâm linh hiện nay là xác định rõ giới hạn khai thác. Theo anh, nếu không tính toán sức chứa tối đa theo khung giờ, theo tuyến tham quan và theo hạ tầng thực tế, điểm đến rất dễ rơi vào vòng xoáy phát triển tự phát, dịch vụ bùng lên nhanh nhưng thiếu kiểm soát, kéo theo trải nghiệm giảm sút.
Anh Thành nhận xét việc Tràng An tạm dừng nhận khách theo giờ cao điểm là quyết định hợp lý. “Giới hạn không phải để làm khó du khách, mà để bảo vệ chất lượng chuyến đi và bảo vệ chính không gian văn hóa, tín ngưỡng”, anh nhấn mạnh.
Khi lượng người được phân bổ hợp lý, du khách có thể đi chậm hơn, quan sát kỹ hơn, thay vì chỉ cố gắng vượt qua đám đông. Theo anh, bài toán của lễ hội không phải là thu hút càng nhiều càng tốt trong vài ngày, mà là duy trì giá trị điểm đến trong dài hạn.
Di sản thế giới Yên Tử tiếp tục thu hút lượng khách khổng lồ. Mỗi ngày Yên Tử đón khoảng 10.000-20.000 lượt du khách, đặc biệt vào Mùng 4 Tết, con số này lên đến khoảng 35.000 lượt khách. Tổng lượng khách đến Yên Tử trong đợt nghỉ Tết khoảng 171.000 lượt, tăng 2,2 lần so với cùng kỳ năm 2025.
Tổng lượng khách đến Yên Tử kể từ khi di tích được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới vào tháng 7/2025 đến nay là khoảng trên 200.000 lượt khách. Theo Ban quản lý di sản Vịnh Hạ Long - Yên Tử, việc danh thắng Yên Tử thu hút lượng khách tăng đột biến là do tỉnh Quảng Ninh đã triển khai hàng loạt biện pháp kích cầu du lịch hiệu quả.
