Rừng Chênh Vênh: Hành Trình Từ Bảo Vệ Rừng Thiêng Đến Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Bền Vững
Tại vùng núi phía tây nam Quảng Trị, các mô hình du lịch sinh thái, chi trả dịch vụ môi trường rừng và thỏa thuận giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ (ERPA) đang được triển khai hiệu quả. Những sáng kiến này không chỉ mang lại nguồn sinh kế bền vững cho người dân miền núi mà còn góp phần bảo vệ và khai thác hợp lý tài nguyên rừng, tạo nên một câu chuyện thành công đáng chú ý.
Từ "Rừng Thiêng" Đến Khu Du Lịch Sinh Thái Chênh Vênh
Thôn Chênh Vênh, xã Hướng Phùng, nằm nép mình dưới chân đèo Sa Mù dọc theo tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh tây, là nơi sinh sống của 130 hộ với 440 nhân khẩu, 100% là đồng bào Bru-Vân Kiều. Với diện tích hơn 1.500 ha, bao quanh bản làng là núi rừng trùng điệp và sông suối len lỏi, tạo nên một không gian vừa hoang sơ vừa gắn bó mật thiết với đời sống người dân.
Theo lời kể của các bậc cao niên, rừng Chênh Vênh đã tồn tại hàng trăm năm. Đối với người Vân Kiều, rừng không chỉ là nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm, nước uống mà còn là kho dược liệu và vật liệu dựng nhà. Tuy nhiên, theo thời gian, tác động từ bên ngoài đã khiến nhiều diện tích rừng bị xâm hại và khai thác trái phép.
Năm 2017, Ủy ban nhân dân huyện Hướng Hóa (trước đây) đã giao gần 700 ha rừng cho cộng đồng thôn Chênh Vênh quản lý. Ông Hồ Văn Chiến, Trưởng Ban quản lý rừng cộng đồng thôn Chênh Vênh, cho biết: "Trước đây, khu rừng từng bị tàn phá nặng nề do lâm tặc khai thác trái phép kéo dài. Nhưng từ khi các tổ quản lý rừng được thành lập, ý thức người dân được nâng cao, rừng dần tái sinh với nhiều loài cây bản địa như dỗi, sến, chua sót, ngát… phát triển trở lại."
Lợi Ích Kép: Bảo Vệ Môi Trường Và Tạo Sinh Kế
Việc bảo vệ rừng không chỉ mang lại giá trị môi trường mà còn tạo nguồn thu ổn định cho người dân. Trưởng thôn Hồ Văn Thuần chia sẻ rằng mỗi năm thôn nhận được hơn 340 triệu đồng từ tiền dịch vụ môi trường rừng và các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Đặc biệt, khi rừng cộng đồng Chênh Vênh được cấp chứng chỉ FSC – một trong hai khu rừng cộng đồng đầu tiên của Việt Nam đạt tiêu chuẩn này – cơ hội phát triển mới đã mở ra. Làng du lịch Chênh Vênh được hình thành trong khuôn khổ dự án PROSPER do Liên minh châu Âu (EU) và Ủy ban Y tế Hà Lan-Việt Nam tài trợ, hướng tới phát triển du lịch sinh thái gắn với quản lý rừng bền vững.
Mở Rộng Mô Hình Ra Toàn Khu Vực
Không chỉ riêng Chênh Vênh, công tác quản lý và bảo vệ rừng ở khu vực miền núi phía tây nam Quảng Trị đang có những chuyển biến rõ nét. Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị hiện được giao quản lý ba khu rừng đặc dụng gồm: Khu Bảo tồn thiên nhiên Đakrông, Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa và Khu cảnh quan đường Hồ Chí Minh. Đây đều là những khu vực có độ che phủ rừng hơn 85% và đa dạng sinh học cao.
Anh Hồ Văn Dũng, ở xã Đakrông, thường xuyên tham gia tuần tra bảo vệ rừng cùng lực lượng chức năng. Anh cho biết: "Hằng tháng, các tổ nhóm họp bàn kế hoạch kết hợp giữa tuần tra bảo vệ rừng, chăm sóc vườn rừng và làm giàu rừng theo sự phân công. Các thành viên trong cộng đồng vừa chăm sóc rừng vừa khai thác lâm sản phụ."
Chính Sách Hỗ Trợ Và Sự Tham Gia Của Cộng Đồng
Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị đã tận dụng các nguồn lực từ các chương trình như chi trả dịch vụ môi trường rừng từ các nhà máy thủy điện và chương trình chi trả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ để thực hiện giao khoán bảo vệ rừng cho các hộ dân tại các xã vùng đệm.
Xác định sinh kế là yếu tố then chốt, đơn vị đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ thiết thực. Năm 2025, 39 công trình hỗ trợ sinh kế đã được thực hiện tại 6 xã với tổng kinh phí gần 1,95 tỷ đồng, bao gồm hỗ trợ bò giống, điện chiếu sáng, sửa chữa và xây dựng nhà văn hóa cộng đồng.
Ông Trương Quang Trung, Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị, khẳng định: "Khi người dân được hưởng lợi trực tiếp từ rừng thông qua các chính sách dịch vụ môi trường rừng, nhận khoán bảo vệ rừng và hỗ trợ sinh kế, họ sẽ thấy rõ quyền lợi gắn liền với trách nhiệm. Chỉ khi người dân có sinh kế bền vững từ rừng thì họ mới yên tâm, tích cực tham gia cùng các ngành chức năng trong quản lý, bảo vệ rừng."
Thực tế cho thấy, khi đời sống được cải thiện, áp lực lên rừng giảm đi, người dân chủ động hơn trong việc gìn giữ tài nguyên thiên nhiên. Giữ rừng vì thế không còn là nhiệm vụ áp đặt mà trở thành nhu cầu tự thân của cộng đồng, minh chứng cho một mô hình phát triển bền vững đáng học hỏi.
