Bản Báng: Du lịch cộng đồng khởi sắc từ những giá trị bản sắc nguyên sơ
Vào lúc 4-5 giờ sáng, vợ chồng ông Lò Văn Huyện đã thức dậy, bắt đầu một ngày mới với công việc quen thuộc: người nhen bếp nấu cám lợn, người thái chuối thả xuống suối cho cá ăn. Cuộc sống thường nhật ấy đã duy trì qua bao năm tháng, nhưng giờ đây, họ có thêm một nghề mới đầy triển vọng: làm du lịch cộng đồng. Ông Huyện nhiệt tình giới thiệu cho du khách về đặc sản cá dốc của quê hương, trong khi vợ ông khéo léo chế biến các món cá theo cách truyền thống của địa phương để phục vụ khách.
Lợi thế từ sự "đi sau" và giữ gìn nguyên sơ
So với những điểm đến đã có "tên tuổi" trong vùng như Bản Đôn, Bản Hiêu hay Kho Mường, Bản Báng bắt đầu làm du lịch muộn hơn. Tuy nhiên, chính sự "đi sau" này lại trở thành một lợi thế đáng kể. Người dân nơi đây đã học hỏi kinh nghiệm từ những nơi đi trước, đồng thời vẫn giữ được vẻ nguyên sơ về cảnh quan và sự mộc mạc trong lối sống. Trong khi nhiều địa phương khác đối mặt với áp lực thương mại hóa, Bản Báng vẫn bảo tồn được nét đẹp chân thực, thu hút du khách tìm kiếm trải nghiệm đời sống bản địa.
Ban đầu, chỉ có vài khách lẻ ghé qua, xin một bữa cơm đạm bạc hoặc một góc nghỉ chân trong nếp nhà sàn nép mình bên sườn đồi. Nhưng chính những trải nghiệm đơn sơ ấy đã tạo nên sức hút mạnh mẽ. "Tiếng lành đồn xa", du khách đến ngày càng nhiều, mở ra hướng đi mới cho người dân: làm du lịch từ những gì sẵn có trong cuộc sống hàng ngày.
Homestay Thuận Thùy: Minh chứng cho sự chuyển mình
Câu chuyện của vợ chồng chị Lương Thị Diệp và anh Lò Văn Chỏng, chủ homestay Thuận Thùy, là một ví dụ điển hình cho sự chuyển mình này. Chị Diệp chia sẻ rằng chị chưa từng nghĩ sẽ làm du lịch, càng không hình dung những bữa cơm gia đình với rau vườn, cá suối, gà thả đồi lại được du khách thích thú và ngợi khen. Chị nhận ra rằng, điều bình thường với mình lại chính là điều mà du khách đang tìm kiếm.
Gian nhà sàn đơn sơ được dọn dẹp sạch sẽ, và gia đình bắt đầu đón khách lưu trú. Khách đến, rồi quay lại, giới thiệu thêm bạn bè, khuyến khích vợ chồng chị mạnh dạn đầu tư phát triển du lịch. Năm 2020, cơ sở lưu trú Thuận Thùy - đặt theo tên hai đứa con của chị Diệp và anh Chỏng - chính thức đi vào hoạt động. Sau giai đoạn khó khăn vì đại dịch Covid-19, vài năm trở lại đây, du lịch tại Bản Báng đã khởi sắc rõ rệt.
Giữ "cốt cách" truyền thống giữa đổi thay
Dù mở rộng quy mô và chuyển hướng làm ăn, người dân Bản Báng vẫn kiên trì giữ nguyên "cốt cách" truyền thống. Nhà sàn vẫn được xây dựng theo kiến trúc cổ truyền, đường làng được dọn dẹp phong quang sạch sẽ, với những bức tường đá xếp quanh nhà và hoa được trồng thêm để tô điểm. Các món ăn vẫn được chế biến theo cách của người Thái và người Mường, đảm bảo hương vị đặc trưng.
Sự thay đổi ở Bản Báng còn có sự đồng hành tích cực của chính quyền địa phương. Các lớp tập huấn về kỹ năng làm du lịch được tổ chức thường xuyên, bao gồm vệ sinh an toàn thực phẩm, kỹ năng đón tiếp khách, và cách sử dụng công cụ dịch thuật trên điện thoại để giao tiếp với du khách nước ngoài. Câu chuyện "cán bộ đi trước" ở đây cũng tạo hiệu ứng lan tỏa, khuyến khích cộng đồng cùng tham gia.
Nguồn cảm hứng nghệ thuật và hướng đi bền vững
Bản Báng còn trở thành nguồn cảm hứng quý giá cho nhiều văn nghệ sĩ. Họa sĩ Lê Hải Anh, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Thanh Hóa, thường xuyên đưa các đoàn họa sĩ đi thực tế sáng tác tại đây. Anh cảm nhận rằng cảnh quan nên thơ và đời sống chân thực, từ nếp sinh hoạt thường ngày đến phong tục tập quán, là động lực sáng tạo nghệ thuật mạnh mẽ.
Ở tuổi ngoài 70, ông Lò Văn Huyện - người từng trải qua những năm tháng chiến tranh gian khổ - không giấu nổi niềm vui khi chứng kiến quê hương đổi thay. Ông mong được sống lâu, sống khỏe để thấy đất nước phát triển. Hiện tại, cháu nội ông đang theo học ngành du lịch ở Hà Nội, mang theo kỳ vọng tiếp nối con đường mới mà bản làng đang mở ra.
Thách thức và cơ hội cho tương lai
Để mô hình du lịch cộng đồng tại Bản Báng phát huy hiệu quả lâu dài, cộng đồng dân cư cần tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ. Trước hết là về tính chuyên nghiệp, vì đa phần người dân xuất phát từ nông nghiệp nên kỹ năng làm du lịch còn hạn chế. Việc cải thiện kỹ năng giao tiếp, quản lý và xây dựng thương hiệu là rất cần thiết.
Bên cạnh đó, đa dạng hóa sản phẩm du lịch cũng là yếu tố then chốt. Hiện nay, trải nghiệm tại Bản Báng chủ yếu xoay quanh lưu trú, ẩm thực và tham quan cảnh quan, trong khi tiềm năng còn rất lớn với các hoạt động như trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, học nghề thủ công, tham gia lễ hội truyền thống, hay tìm hiểu tín ngưỡng địa phương. Nếu được tổ chức bài bản, những sản phẩm này sẽ giúp kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.
Một vấn đề quan trọng khác là tăng cường sự liên kết. Hình thành các tổ hợp tác hoặc hợp tác xã du lịch cộng đồng trong bản, cũng như liên kết với các thôn bản lân cận, sẽ nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo ra sản phẩm đồng bộ và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.
Câu chuyện của Bản Báng gợi mở một cách tiếp cận đáng suy ngẫm cho phát triển du lịch: không chạy theo số lượng, không sao chép mô hình, mà bắt đầu từ chính những giá trị riêng có. Khi bản sắc trở thành nền tảng, du lịch không chỉ mang lại thu nhập và tạo sinh kế bền vững, mà còn góp phần giữ gìn văn hóa, bảo vệ môi trường và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của địa phương.
