Tiềm năng du lịch lớn nhưng phát triển chưa tương xứng
Mù Cang Chải, huyện vùng cao của tỉnh Yên Bái, sở hữu nhiều lợi thế để phát triển du lịch trải nghiệm và mạo hiểm nhờ văn hóa đặc trưng của dân tộc H'Mông được bảo tồn. Thiên nhiên ưu đãi nơi đây với cảnh quan tươi đẹp: mây mù, núi cao trập trùng, rừng thông bạt ngàn và những triền ruộng bậc thang dát vàng trải dài. Di tích quốc gia đặc biệt danh lam thắng cảnh ruộng bậc thang, với các điểm nổi tiếng như võng lúa Sáng Nhù (đồi móng ngựa), ruộng bậc thang Kim Nọi, Chế Cu Nha, thu hút đông đảo du khách và nhiếp ảnh gia. Đây là di sản văn hóa do dân tộc H'Mông tạo nên qua nhiều thế hệ.
Homestay và dịch vụ du lịch địa phương
Homestay Lều Gió, do anh Giàng A Lù (sinh năm 1986, dân tộc H'Mông) làm chủ, có ba căn Bugalau nằm giữa lưng chừng núi, nhìn thẳng xuống cánh đồng lúa và dòng Nậm Kim hiền hòa. A Lù từng là phóng viên Đài Phát thanh huyện, có cơ hội đi nhiều nơi, nay về làm du lịch kết hợp dịch vụ quay phim, chụp ảnh, dẫn đoàn. Với giá phòng phù hợp, dịch vụ ăn uống tại chỗ và phục vụ tận tình, Lều Gió là điểm đến ưa thích của nhiều bạn trẻ.
Mù Cang homestay do anh Cố Trường Khánh làm chủ, chuyên đón khách du lịch nước ngoài. Anh Khánh cho biết: "Người nước ngoài ưa thích trải nghiệm mùa đông trên núi ở Mù Cang Chải, thích thực nghiệm làm ruộng, cày bừa, cấy lúa, cùng người H'Mông múa khèn, rèn dao..." Mong muốn của anh và nhiều hộ làm du lịch là có thêm tour, tuyến du lịch bền vững, đầu tư nâng cấp các điểm du lịch hiện có, hạn chế tình trạng du lịch theo mùa (mùa nước đổ, mùa vàng), và đa dạng hóa sản phẩm du lịch, nhất là sản phẩm do dân bản địa làm ra.
Ẩm thực đặc sắc và giá trị văn hóa
Theo Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Mù Cang Chải Lê Xuân Dương, ẩm thực người H'Mông sử dụng nguyên liệu từ chăn nuôi, trồng trọt tại gia đình, chưa bị tác động nhiều bởi phương thức sản xuất công nghiệp, nên có giá trị dinh dưỡng và hương vị đặc trưng được đánh giá cao. Các món như: gà đen, lợn đen, cá chép ruộng, rau cải, khoai sọ, lạc đỏ, bí đỏ, măng ớt, quả cống. Đối với ẩm thực dân tộc Thái, nguyên liệu cũng từ nông sản gia đình và khai thác tự nhiên, với nhiều món ngon nổi tiếng và món theo mùa như: măng tre, măng sặt, côn trùng rang, nhộng ong xào măng chua, kết hợp gia vị tự nhiên và rau rừng vừa là thực phẩm vừa mang vị thuốc dân gian. Những nét độc đáo này tạo cho Mù Cang Chải một thế giới ẩm thực phong phú, đa dạng, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.
Bảo tồn di sản và thách thức
Bí thư Đảng ủy xã Mù Cang Chải Giàng A Câu cho biết: Di tích quốc gia đặc biệt ruộng bậc thang đã được khoanh vùng bảo vệ. Việc tu bổ di tích chủ yếu do người dân canh tác, tôn tạo hằng năm theo thời vụ. Toàn bộ di tích đã hoàn thành lập hồ sơ, vẽ sơ đồ hiện trạng, định vị, khoanh vùng bảo vệ theo Luật Di sản văn hóa. Xã tổ chức công bố, ký cam kết bảo vệ đối với từng hộ gia đình có diện tích đất canh tác trong khu vực. Địa phương đã và đang bảo tồn, phát huy ba di sản văn hóa phi vật thể quốc gia: Lễ mừng cơm mới của đồng bào H'Mông; Nghệ thuật trình diễn khèn H'Mông; Nghệ thuật dùng sáp ong tạo hoa văn trên vải. Ngành chức năng đã đưa nội dung dạy chế tác khèn, biểu diễn khèn, vẽ hoa văn trên vải vào chương trình ngoại khóa của các trường học, duy trì phong trào múa khèn, múa khăn trong giờ ra chơi.
Tuy nhiên, các hộ gia đình kinh doanh dịch vụ du lịch đa số tự phát, còn manh mún, nhỏ lẻ, thiếu tính bền vững. Nguồn nhân lực phục vụ du lịch ít, chưa được đào tạo chuyên nghiệp. Các sản phẩm nông, lâm nghiệp chưa xây dựng được thương hiệu, chưa có nhiều sản phẩm quà tặng, lưu niệm đặc trưng. Một số sản phẩm có nguy cơ mất thương hiệu như mật ong, lợn đen, táo mèo.
Giải pháp phát triển bền vững
Để Mù Cang Chải giữ chân du khách bằng các tour, tuyến trong và ngoài tỉnh, địa phương cần có chính sách khai thác du lịch dưới tán rừng; sớm tháo điểm nghẽn về chính sách đất đai để các doanh nghiệp làm du lịch có cơ sở đầu tư lâu dài, tránh tình trạng "vừa chạy vừa bắt khách" trong xây dựng các cơ sở lưu trú. Việc đầu tư bài bản và bền vững sẽ giúp Mù Cang Chải phát huy tối đa tiềm năng du lịch, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương.
