Đồng bào Ê Đê buôn Ako Dhông giữ nếp nhà dài với những phong tục đẹp để phát triển du lịch
Giữa lòng đô thị Buôn Ma Thuột, buôn Ako Dhông vẫn lưu giữ những nếp nhà dài truyền thống của người Ê Đê, ẩn mình dưới những tán cây xanh mát. Với hương ước được xây dựng trên tinh thần tự quản, cộng đồng nơi đây không chỉ chấp hành mà còn chủ động gìn giữ không gian chung, nếp sống của buôn làng. Nhờ đó, buôn Ako Dhông vẫn giữ được vẻ đẹp đậm bản sắc dân tộc, trở thành điểm đến du lịch cộng đồng đầu tiên của tỉnh Đắk Lắk từ đầu năm 2023.
Những căn nhà dài truyền thống không chỉ là nơi ở mà còn chứa đựng cả kho tàng văn hóa với cồng chiêng, chóe cổ, những chiếc kpan… Người dân cùng tham gia quản lý, khai thác và hưởng lợi từ việc phát triển du lịch theo hướng hiện đại nhưng không đánh mất bản sắc, được quy định rõ trong hương ước của buôn. Buôn Ako Dhông có 370 hộ, trong đó 84 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Ê Đê. Hiện buôn còn lưu giữ 35 ngôi nhà dài truyền thống và nhiều phong tục đẹp được phát huy.
Chị H’Minh Byă, chủ quán Nhà sàn M’Nga Tăng Bi, chia sẻ: “Việc bảo tồn nhà dài là hướng đi đúng đắn. Nhà dài không chỉ là nơi ở, mà còn là sản phẩm du lịch đặc trưng của dân tộc Ê Đê, giúp du khách hiểu hơn về văn hóa của chúng tôi. Đồng thời, cũng là cách để đồng bào tự hào và nâng cao ý thức gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc.”
“Lá chắn” bảo vệ tài nguyên rừng
Hương ước, quy ước của mỗi thôn, buôn còn thể hiện rõ vai trò trong bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Tại buôn K’mrơng Prông A và K’mrơng Prông B, phường Tân An, những cánh rừng đầu nguồn rộng khoảng 2 ha, với nhiều cây gỗ quý như sao xanh, bằng lăng, cà chít… vẫn được giữ gần như nguyên vẹn. Khu rừng K’mrơng Prông đã được gắn biển “Bảo vệ cây đầu nguồn bến nước” từ năm 2015.
Già Y Yơh Kbuôr, Người có uy tín của buôn K’mrơng Prông A, cho biết: “Người Ê Đê xưa lập buôn ở nơi chọn được bến nước trong rừng. Nước là hiện linh của sự sống, rừng có thần rừng linh thiêng, rừng mất thì nước cạn, buôn làng cũng không còn. Vì vậy, người Ê Đê giữ rừng như giữ sinh mạng của mình.” Hương ước của các buôn đều có quy định cụ thể: không mang lửa vào rừng; không chặt phá cây; không làm rẫy; không xâm hại cây rừng dưới bất kỳ hình thức nào. Cộng đồng cùng giám sát, cùng nhắc nhở. Luật tục và hương ước được thực hiện rất nghiêm: chặt một cây rừng phải nộp trâu, bò, rượu cần để cúng thần rừng, nếu tái phạm sẽ bị phạt nặng hơn, thậm chí giao cho chính quyền xử lý.
Không chỉ dừng ở quy định, việc bảo vệ rừng còn được tổ chức bài bản. Hằng tuần, buôn phân công thanh niên vào rừng tuần tra. Nếu phát hiện người lạ, thông tin được báo ngay cho già làng, trưởng buôn để kịp thời xử lý. Nhờ vậy, rừng K’mrơng Prông giữ được gần như nguyên sinh qua nhiều thế hệ. Việc gắn biển “Bảo vệ cây đầu nguồn bến nước” không chỉ là sự ghi nhận, mà còn là lời nhắc về trách nhiệm bảo vệ tài nguyên rừng.
Ở tỉnh Đắk Lắk, việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước đang được đẩy mạnh. Đến nay, toàn tỉnh có 2.313/2.801 thôn, buôn, tổ dân phố được công nhận hương ước, đạt hơn 82%. Các quy ước được phổ biến rộng rãi bằng nhiều hình thức: niêm yết công khai, sinh hoạt cộng đồng, tuyên truyền trên nền tảng số. Những quy định gần gũi, gắn với đời sống hằng ngày chính là “sợi chỉ” bền chắc giữ nếp sống, giữ văn hóa, giữ sự gắn kết cộng đồng và giữ tài nguyên thiên nhiên để buôn làng phát triển bền vững.
