Lớp bồi dưỡng về Công viên địa chất vừa được tổ chức tại tỉnh Tuyên Quang, quy tụ khoảng 50 học viên là đại diện lãnh đạo và chuyên viên phụ trách lĩnh vực này từ Ủy ban nhân dân các xã trong vùng Công viên địa chất, cùng đại diện Ban quản lý các Công viên địa chất thuộc Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu Việt Nam.
Mục tiêu nâng cao năng lực chuyên môn
Chương trình tập huấn tập trung vào việc nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Công viên địa chất. Đồng thời, chương trình cập nhật các định hướng vận hành theo tinh thần của Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO tại Việt Nam và Mạng lưới Công viên địa chất châu Á-Thái Bình Dương.
Phát biểu khai mạc, ông Nông Văn Hưng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang, nhận định: Công viên địa chất là lĩnh vực còn mới mẻ, đòi hỏi đội ngũ cán bộ cấp cơ sở trực tiếp vận hành phải không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm. Mục tiêu cốt lõi của chương trình là tìm ra hướng phát triển du lịch bền vững, giúp đồng bào vùng cao nâng cao đời sống, xóa đói giảm nghèo gắn liền với bảo tồn di sản bền vững.
Bốn chuyên đề chuyên sâu
Chương trình tập huấn được triển khai qua bốn chuyên đề với sự tham gia của các báo cáo viên, chuyên gia trong lĩnh vực Công viên địa chất.
Chuyên đề 1: Tổng quan về Công viên địa chất
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tân Văn, Thành viên Ban cố vấn Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu Khu vực châu Á-Thái Bình Dương, nguyên Viện trưởng Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, trình bày tổng quan về Công viên địa chất, bao gồm các khái niệm cơ bản, tiêu chí và quy trình công nhận Công viên địa chất toàn cầu UNESCO. Ông nhấn mạnh: Công viên địa chất không phải khu bảo tồn đóng kín, mà là không gian địa lý-hành chính cho phép phát triển kinh tế-xã hội theo đúng pháp luật. Đặc điểm cốt lõi là sự hiện diện của cộng đồng địa phương với vai trò chủ thể tham gia bảo tồn và hưởng lợi. Đây là mô hình thực tiễn để hiện thực hóa 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc.
Chuyên đề 2: Giá trị di sản và phát triển bền vững
Bà Đỗ Yến Ngọc, chuyên gia cố vấn của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, trình bày về các giá trị di sản địa chất, tự nhiên, văn hóa tại khu vực này đối với phát triển bền vững. Bà khẳng định các giá trị địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học và văn hóa gắn bó chặt chẽ, tạo nền tảng cho sinh kế cộng đồng. Việc nhận diện đúng hệ thống di sản cùng tri thức bản địa là chìa khóa xây dựng câu chuyện du lịch có chiều sâu, tôn vinh bản sắc địa phương và thúc đẩy bảo vệ môi trường.
Chuyên đề 3: Vận hành và quản lý cấp cơ sở
Ông Nguyễn Đại Trung, Thành viên Ban thư ký Tiểu ban Công viên địa chất, Trưởng phòng Khoa học Đào tạo và Hợp tác quốc tế, Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, hướng dẫn về vận hành và phối hợp quản lý Công viên địa chất tại cấp cơ sở. Ông chỉ ra bốn lĩnh vực thiếu hụt chuyên gia trầm trọng: kinh tế sinh thái, quản lý di sản địa chất, quy hoạch đất đai và ứng phó biến đổi khí hậu. Để vận hành bền vững, cấp tỉnh cần có cơ chế đặc thù tuyển dụng, giữ chân chuyên gia và tháo gỡ điểm nghẽn về tổ chức, nhân sự.
Chuyên đề 4: Năng lực con người trong quản lý
Bà Vashna Thiên Kim, nhà nghiên cứu độc lập về công nghệ sức khỏe nội sinh, nhà hoạt động môi trường, chia sẻ về năng lực phục hồi, tự điều hòa và thích ứng trong môi trường áp lực cao. Bà nhấn mạnh đội ngũ cán bộ quản lý, hướng dẫn viên, lực lượng truyền thông và bảo tồn thường xuyên làm việc trong điều kiện địa hình phức tạp, thời tiết biến động, áp lực phối hợp liên ngành và yêu cầu phục vụ du khách cao. Năng lực phục hồi là yếu tố bổ trợ quan trọng cho năng lực quản lý.
Thực hành và đề xuất mới
Trong phần thực hành, học viên được giới thiệu phương pháp thở Haama Breath do người Việt Nam nghiên cứu, phát triển, thuộc hướng tiếp cận công nghệ sức khỏe nội sinh. Nội dung thực hành tập trung vào tự điều hòa căng thẳng, phục hồi trạng thái làm việc, duy trì bình tĩnh khi phối hợp nhiệm vụ và giữ tỉnh táo trong các chuyến thực địa. Bà Vashna Thiên Kim đề xuất hướng tiếp cận mới “Human-Nature Coupling - Tương tác hữu cơ giữa con người và thiên nhiên”. Theo đó, tại các vùng di sản, có thể xây dựng không gian văn hóa để du khách thực hành hơi thở, cảm nhận thiên nhiên, thay vì giáo dục môi trường một chiều. Nếu được thí điểm, đây sẽ là bước đi tiên phong tạo mạng lưới “Công viên địa chất phục hồi” tại Việt Nam, nâng tầm giá trị điểm đến theo định hướng bền vững của UNESCO, đồng thời thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm nông sản, trà, thảo mộc đặc trưng, tạo chuỗi giá trị kép: giáo dục môi trường - phục hồi con người - kinh tế sinh kế địa phương.
Kết luận và định hướng tương lai
Phát biểu bế mạc, ông Hoàng Xuân Đôn, Trưởng ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, cho rằng du lịch sức khỏe là hướng đáng quan tâm. Du lịch sức khỏe bao gồm nhiều hình thức như hít thở, yoga, đi bộ, đạp xe, tắm khoáng, thiền định hoặc các phương pháp phục hồi có cấu trúc, trong đó có Haama Breath. Các địa phương có thể nghiên cứu, tính toán phương án phù hợp với tài nguyên và điều kiện thực tế. Cùng với bảo tồn di sản, phát triển du lịch và giáo dục cộng đồng, năng lực vận hành của con người trong vùng di sản cũng cần được quan tâm như nền tảng quan trọng cho phát triển bền vững.
