Cụm biệt thự cổ Cadasa tọa lạc giữa một rừng thông rộng khoảng 6 ha, được ví như một nước Pháp thu nhỏ giữa lòng Đà Lạt. Khu biệt thự này gồm 16 căn, hoàn thành năm 1934. Ban đầu, đây là nơi ở và nghỉ dưỡng của các giáo sư Trường Lycée Yersin (nay là Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt), vua Bảo Đại, giới chức Pháp và tướng lĩnh quân đội chế độ cũ.
Kiến trúc đa dạng vùng miền nước Pháp
Khu biệt thự Cadasa là nơi duy nhất hội tụ nhiều kiểu kiến trúc vùng miền của nước Pháp tại Đông Dương. Có căn mang kiểu Colombage với các thanh gỗ trang trí ốp nổi trên vách tường ngoài, đặc trưng vùng Normandy ở Bắc Pháp. Biệt thự số 14 là đại diện tiêu biểu nhất cho kiểu này. Có căn mang dáng Savoie vùng Đông Nam Pháp với mái dốc sâu, bẻ góc lớn, chân tường xây bằng đá tảng kiên cố. Biệt thự số 25 là một ví dụ nổi bật. Có căn phảng phất xứ Basque phía Tây Nam Pháp với mái dốc lệch kéo dài sát đất, mặt đứng cầu kỳ tạo dáng dấp của những lâu đài cổ kính. Có căn với mặt tiền uốn lượn hình cánh cung, bố trí cửa sổ kính lớn nhiều phía gợi miền Provence ở Nam Pháp. Một căn mang kiểu Normandie với mái có độ dốc lớn giúp thoát nước mưa hiệu quả. Biệt thự số 16 (biệt thự Hoa Hồng) do kiến trúc sư Jean Veyssere thiết kế, khởi công năm 1930, là căn cổ nhất trong khu. Căn nhà này mang phong cách Log Cabin, được dựng hoàn toàn từ các thân cây gỗ lớn nguyên khối.
Thích nghi với khí hậu Đà Lạt
Dù là kiểu nhà Tây, các biệt thự ở đây đã được thiết kế phù hợp với khí hậu của Đà Lạt. Cửa sổ nhiều và lớn hơn, mái hiên đua ra nhiều hơn để chống mưa tạt. Chất kết dính là vôi tôi trộn nhựa cây bời lời có khả năng chống thấm tốt.
Lịch sử thăng trầm và giai thoại ma
Sau năm 1975, khu biệt thự từng bị chia cắt, cơi nới làm khu tập thể cho nhiều hộ dân, rồi sau đó bỏ hoang nên xuống cấp trầm trọng. Giai đoạn này, vài căn biệt thự trong khu bị đồn là "có ma". Theo đó, vào ban đêm, thỉnh thoảng người đi đường vẫn thấy ánh sáng mờ mờ từ căn biệt thự dù không có điện, hoặc mảnh vải trắng bay phất phơ nhưng tới gần thì biến mất. Họ còn nghe tiếng cười nói, tiếng khóc than lúc nhặt lúc thưa phát ra từ trong biệt thự, hoặc thấy bóng một cô gái lang thang trong đó, vẫy người đi ngang qua.
Trùng tu và hồi sinh
Năm 2006, Cadasa thuê lại 13 căn khu này để làm khu nghỉ dưỡng và trùng tu gần như toàn bộ bên trong, may mắn là vẫn giữ nguyên được vẻ đẹp lớp vỏ bên ngoài. Ngày nay, du khách có thể dạo quanh một vòng kiến trúc Pháp đầu thế kỷ 20 ngay tại đây.
