Cung Nam Phương Hoàng Hậu: Biểu Tượng Xa Hoa Và Bí Ẩn Ở Đà Lạt
Trước đây, cung Nam Phương hoàng hậu vốn là dinh thự Nguyễn Hữu Hào, được xây dựng vào năm 1932 như một nơi nghỉ dưỡng cho cả gia đình. Ông Hào là một điền chủ giàu có bậc nhất tại xứ Gò Công, đồng thời là con rể của Huyện Sỹ Lê Phát Đạt – một trong tứ đại phú hào Sài Gòn xưa với câu nói nổi tiếng "Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Hỏa". Về sau, ông đã tặng lại dinh thự này cho con gái Nguyễn Hữu Thị Lan (1913 – 1963), người sau này trở thành Nam Phương hoàng hậu, vợ của hoàng đế cuối cùng Bảo Đại. Chính vì lẽ đó, người dân đã quen gọi nơi đây là "Cung Nam Phương hoàng hậu".
Hệ Thống Lò Sưởi Độc Đáo Và Ý Nghĩa Biểu Tượng
Một trong những điểm độc đáo nhất của cung Nam Phương chính là hệ thống lò sưởi được bố trí khắp các phòng. Hầu hết các lò sưởi này đều được ốp bằng đá nhập ngoại và mỗi phòng lại có thiết kế riêng biệt để hài hòa với không gian xung quanh. Theo Bảo tàng Lâm Đồng, đây được xem là một trong những bộ sưu tập lò sưởi đẹp và độc đáo nhất tại các biệt thự cổ ở Đà Lạt. Ngoài chức năng sưởi ấm, chúng còn đóng vai trò trang trí quan trọng. Ngày xưa, chỉ cần đếm số lò sưởi trong một biệt thự ở Đà Lạt, người ta có thể đoán được uy thế và sự giàu có của chủ nhà.
Kiến trúc sư Trần Đình Dũng từ Công ty kiến trúc Land tiết lộ: "Không phải ngẫu nhiên mà cung Nam Phương có đến 9 lò sưởi (tương ứng với 9 phòng), bởi số 9 (cửu) tượng trưng cho sự vĩnh cửu, thể hiện mong ước trường tồn cho gia tộc".
Mạng Lưới Đường Hầm Bí Mật Gây Tranh Cãi
Tuy nhiên, phần bí ẩn và gây tranh cãi nhất của cung Nam Phương không nằm ở kiến trúc nổi bên trên, mà là mạng lưới đường hầm bí mật được phát hiện trong quá trình trùng tu vào năm 2008. Một lối thoát hiểm bí mật đã được ngụy trang khéo léo dưới chân cầu thang tầng hầm, dẫn ra ngoài khuôn viên và kết nối với một hệ thống địa đạo quy mô lớn.
- Nhánh phía Đông dài khoảng 1 km, nối thẳng đến Dinh I – nơi từng là Tổng hành dinh của cựu hoàng Bảo Đại.
- Nhánh phía Tây xuyên qua nhiều quả đồi, với chiều dài hơn 2 km, dẫn đến Dinh II.
- Ngoài ra, còn có các nhánh phụ kết nối với nhiều biệt thự khác trên đường Trần Hưng Đạo.
Ông Đào Văn Ơn (sinh năm 1936), một người dân địa phương, kể lại với báo Thanh Niên vào năm 2012 rằng vào khoảng cuối năm 1944, ông đã chứng kiến lính Nhật giám sát tù binh da trắng và da đen đào hầm xuyên núi trong khu vực cung Nam Phương trong khoảng 6 đến 7 tháng. Sau đó, chính ông cũng nhiều lần cùng bạn bè thắp đuốc khám phá đường hầm dài hơn 1 km, từ đường Yên Thế (gần cung Nam Phương) qua tận Dinh I, với những đoạn chui ngang dưới các biệt thự.
Ông Ơn miêu tả: "Đường hầm khá rộng, được chống đỡ bằng đá và gỗ, thậm chí xe 4 bánh có thể chạy qua. Có nhiều đường xương cá thông ra ngoài". Đến nay, nhiều đoạn đường hầm đã bị bít lối do đất sập, cửa hầm sạt lở, hoặc bị người dân xây nhà che kín.
Hoàng Hậu Duy Nhất Được Mặc Màu Vàng Của Vua
Cuối năm 1932, vua Bảo Đại lên Đà Lạt nghỉ mát và gặp gỡ cô Nguyễn Hữu Thị Lan, người vừa trở về Việt Nam sau khi hoàn thành tú tài ở Pháp. Mối tình của họ đơm hoa kết trái bằng cuộc hôn nhân vào năm 1934. Khi trở thành con dâu của triều Nguyễn, Nam Phương hoàng hậu được người đời quý phục nhờ tính cách giản dị và hòa đồng. Một trong những đóng góp đáng nhớ của bà là mang lại hòa khí giữa các chức sắc đạo Thiên chúa với hoàng tộc nhà Nguyễn (vốn theo đạo Phật).
Đặc biệt, tại phòng ngủ của hoàng hậu, hiện vật đáng chú ý nhất là bộ triều phục màu vàng còn nguyên vẹn. Theo nguyên tắc của hoàng gia, màu vàng (hoàng sắc) là độc quyền của vua. Việc Nam Phương hoàng hậu được phép mặc trang phục màu này là một ngoại lệ chưa từng có, xuất phát từ tình yêu và sự trân trọng đặc biệt mà vua Bảo Đại dành cho bà. Ông từng viết: "Tôi cho phép Hoàng hậu được mặc áo màu vàng da cam, vốn chỉ dành riêng cho Hoàng đế". Đây được xem là minh chứng cho tư tưởng tân tiến và sự phá vỡ lề lối phong kiến của vị vua cuối cùng.
Kiến Trúc Art Deco Và Di Sản Còn Lưu Giữ
Cung Nam Phương nằm trên đồi thông, trong khuôn viên Bảo tàng Lâm Đồng, với diện tích khoảng 500 m2 bao gồm: 1 tầng hầm, 1 tầng trệt và 2 tầng lầu. Công trình có trần cao, thoáng, với nhiều cửa sổ và ban công giúp ánh sáng tự nhiên tràn ngập khắp nơi. Cửa sổ vòm 2 lớp (cửa lá sách lấy gió và cửa kính lấy sáng) là một nét đặc trưng. Nội thất sang trọng, phần lớn làm từ gỗ, bọc nhung và gấm, được trang trí bằng nhiều vật phẩm quý giá như gốm sứ và tượng ngọc.
Cung Nam Phương mang hơi hướng phong cách Art Deco, với bố cục không gian sử dụng những khối hình học cơ bản, cùng những băng cửa rộng chạy dọc hoặc ngang công trình. Nơi đây từng là nơi sinh sống của các hoàng tử và công chúa Việt Nam, với mỗi khu vực và phòng ngủ đều được trang trí nội thất sang trọng, vương giả. Dù đã gần 100 năm tuổi, hầu hết vật dụng của gia đình hoàng gia vẫn còn được bảo quản tốt. Lớp bụi thời gian chỉ càng tô thêm vẻ đẹp cổ kính cho cung Nam Phương hoàng hậu.
Năm 1947, Nam Phương hoàng hậu sang Pháp sinh sống và không bao giờ quay trở lại cung. Tòa dinh thự sau khi vắng chủ đã bị bỏ hoang trong một thời gian dài. Đến năm 1999, công trình được giao cho Bảo tàng Lâm Đồng quản lý. Cuối năm 2011, cung Nam Phương hoàng hậu chính thức mở cửa đón khách tham quan và nhanh chóng trở thành điểm check-in nổi tiếng tại Đà Lạt, thu hút du khách bởi sự xa hoa và những câu chuyện lịch sử đầy bí ẩn.
